La Ròca dei Gabians 19

 

Capítol XIX

Hippolyte Bayard, Autoretrach  dau Negat, 1840

Ne’n manca un

Ben que deguèt s’escolar d’oradas avans que de tornar, totei leis estajants passèron lo demorant de la nuech sus lo maratge. Lei conjecturas se perdián gaire dins l’immensitat : l’espèr, la crenhença, la terror, s’èran concentradas sus la Ròca dei Gabians. Toteis aquelei que l’avián vista de pròche ne’n descrivián menimosament la configuracion, dempuei la basa fins a la cima, e, coma arriba sempre dins aquela ocasion, cada descripcion èra tant preciza, que totei èran disparieras e se contradisián. Seguent leis uns, l’ascencion dau bauç presentava pas cap de dificultat, e la chorma aviá poscut, sensa fòrça quichar, escalar la cima ; seguent leis autres, la besonha èra impossibla, ò pasmens dei mai dangeirosas, mai que mai dins la nuech, e mai que mai per lei dròlles d’aquel atge.

Leis uns t’explicavan que la mar aviá jamai tocat lo planestèu amondaut, e que i dormirián tant suaus coma dins sei liechs ; leis autres t’afortissián que faliá gaire s’i fisar, e qu’ais equinòccis se vesiá fòrça la mar despassar lo nivèu de la plataforma. Ansin, segon çò que cadun disiá, lei còrs se dubrissián ò se tampavan fàcia a l’esperança. La maire Legoff èra la soleta a restar imbrandabla dins sa fe ; aguèsse aprés sensa s’estonar que son drollàs aviá arrestada l’ondada en li disent : «  Montaràs pas mai naut ! »

Na Enric anava de grops en grops, prestant una aurelha assedada de tot çò que se disiá ; se sentissent morir de mila nafraduras. L’unenc espèr onte posquèsse se recaptar èra d’espereu un suplici afrós : èra la branca d’espinas onte s’estraçan lei mans que cercan de s’ i arrapar. Vesiá son Marquonet escalant lo rocàs  tarrible dins l’ombra. En admetent qu’aguesse trobat d’espereu pron de fòrça per resquilhar fins au radier planestèu, en admetent que lo flux aguesse pas passat aqueu limit, vesiá lo paure pichon estransinat, anequelit de lassitge e de fam, que bolegava pas mai, sanguinolent, macat.

A l’auba revenent, anèt s’assetar sus un dei rocàs de la còsta : i restèt longtemps, tibada, leis uelhs ficats sus l’orizont coma se cercavan a traucar l’espaci.  Quora se levèt, aviá aparegut lo jorn. En davalant vers la grava tornamai, rescontrèt Bibia qu’entamenava ja sa virada. A la vista de Na Enric, lo colhon passèt l’aurelha bassa, ansin qu’un chin que se remembra coma èra estat batut. Vergonhosa ela tanben de sei colerassas, la doça creatura s’arrestèt un briu, e l’acompanhèt d’un agach de pietat. Pensava a l’amistat de Marc per aqueu malaürós, ai careças que li fasiá, de la polida man blanca que li passejava sus lo caratge après que l’aguesse assistit. « Bibia pecaire ! » çò diguèt d’una votz d’enfant. E tornèt prene son camin en plorant.

A la poncheta dau jorn, lo curat seguit d’una part deis estajants, èra anat a la borgada de Batz dire una messa a l’autar de Nòstra-Dòna-de-Bòn-Secors, èra vengut puei tornar prene sa plaça au mitan de seis ovelhas ; sosteniá lo coratge dei maires, après aguer pregat per la conservacion dei dròlles. La matinada se retbalèt dins la fèbra e l’ànsia de l’espèra. Una neblassa que s’arborava de tèrra aviá, tre l’auba, ensornit lo cèu, e s’èra espandida sus l’ocean. La natura, tant pregondament indiferenta a nòstrei maus e a nòstrei misèrias, semblava se ligar ai dolors d’aqueu paure amèu. Totei leis objèctes, totei leis accidents dau paisatge èran envelopats dins una atmosfèra de coton, qu’una lusor grisa e foscarina esclairava tot parier. E mai se tota la populacion i èra recampada, un silenci absolut senhorejava sus la platja. Podiá pas venir tardier lo batèu ; d’un moment l’autre, anava sortir de la nèbla lo batèu. Tocaviam a un moment qu’es pas de dire : esperaviam l’arrèst de Dieu.

Subran, sus lo còp de miegjorn, una raissa de vent desgatjèt la mar e lo cèu, lusiguèt lo solèu, leis ersas beluguejèron e vegueriam au luenh una vela qu’arribava dau larg.

Res quincava. Degun boleguèt. Ausigueriam lei còrs faire tifa-tafa. La vela, qu’èra promier qu’un punt blanc dins l’espaci, veniá de mai en mai granda. L’embarcacion ginglava visiblament vers lo maratge ; èra lo batèu de Legoff aquò ! E qué nos adusiá dins sei flancs ? la jòia ò lo dòu ? La vida ò la mòrt ?

Aquela vela, tant esperada, tant sovetada, auriam vougut l’arrestar dins son vòu, tremolaviam de la veire arribar au pòrt. I aguèt subran un moment d’ànsia que se pòu pas dire. Totei leis armas èran penjadas au morcèu de tela que butava lo ventolet. Pas un mòt ! pas un crit ! pas un bolegadís ! pas un gèst ! Mai quora fin finala lo batèu fuguèt pron pròche de la tèrra, per que posquessiam destriar sa còca e son garniment, quora vegueriam, aperabans un molon de pequelets qu’agitavan dins l’èr sei casquetas ò sei mocadors, espetèron a l’encòp totei lei peitrinas, una cridadissa enebriada montèt cap au cèu.

— Siatz ben vosautres ?

— Siam ben nosautres ! siam ben nosautres ! respondeguèt un ensems de votz d’argent.

Quauqueis instants puei, lo batèu s’encalava sus la platja, e totei leis enfants davalan forra-borra, se butant leis uns leis autres. Coma lei vesiam, bondieu ! lei vestiments estraçats, lo caratge macat, lei mans sanguinolentas, lo pèu solhat d’ iguanodònt. Cada maire reconeissiá son drollàs, l’acampejava au saut de la barca, e, l’estrenhava coma una preda, lo banhava de lagremas, de bacèus e de potons.

— Marc ! Marc ! cridava Na Enric que cercava deis uelhs lo pichonet e que ja se possedissiá plus.

Ges de votz respondiá.

Restava plus que Marc a davalar : Marc davalava pas.

— Mon dròlle ! Mon dròlle ! Èra doncas ambe vosautres ! Parlatz, mai parlatz doncas ! Qu’avètz fach de mon dròlle ?

Viravan lo cap e calavan.

Dins un envam, abrivèt dins lo batèu, lo furnèt tot d’una de son agach, e s’arborant en fàcia de Legoff :

— Mon fiu ? ont es mon fiu ? Aviatz promés de me lo tornar !

De lagremas silenciosas rotlèron sus lei gautas dau pescaire.

Quilèt un crit d’aucèu nafrat la maire e tombèt sensa vida sus un molon de velas.

Èra ja acabat de la jòia dau retorn. Lo malaür de Na Enric cabussava tornamai lo amèu dins lo desconsolament. Totei lei maires se sentissián geinadas e mau dins son èsser ; gausavan plus potonejar sei dròlles. La fola, avans de se laissar, demorèt quauquei temps mai sur lo maratge. La perda dau Marquonet fasiá lo subjècte de totei seis entrevistas. Preissat de questions, lo jove Legoff contèt çò que s’èra passat fins au moment onte la radiera butada de l’ondada leis aviá totei rotlats sus lo planestèu. Avián vist Marc rebatlat per l’ersa, s’èran ronçats per lo téner. A.n aqueu moment, se remembrava de ren.

Completèt lo racònte dau fiu lo paire. Leis avián trobats, a la poncha dau jorn, espandits sus lo ròc, tancats e fregs, donant pas signe de vida. A promièra vista, leis aviá tenguts per mòrts : en lei comptant, un-a-cha-un, pensava comptar de cadabres. Li èran totei franc dau Marc. Leis avián envelopats dins de cubèrtas ; a bèus renfòrts de friccions, de sauvacrestians, èran parvenguts a lei reviscolar, totei. Una ora puei, se tenián drech, e manjavan coma d’ògres, tot en plorant son companhonet.

Mentre qu’acabavan de se remetre, lo paire Legoff, assistit de sa chorma, aviá explorat la Ròca dei Gabians fins a sei cantons e recantons lei mai misteriós : totei sei cèrcas èran estadas un fracàs. Au dire deis enfants, Marc, penós, auriá pas subreviscut a la nuech que venián de passar : se la radiera ersa l’aguèsse pas emportat, l’aurián infhaliblament rabalhat mòrt sus la plataforma.

— Paura cara dòna ! apondèt lo pescaire esmogut — Dieu m’es temoin qu’auriáu donat de bòn còr dos dèts de ma man per poder li ragantar son miston.

— A ! disiá lo Mascareton, se leis autres m’avián vougut creire, ren de tot aquò seriá pas arribat.

Totei lei parèus s’entornèron cadun au sieu, e lo bòn curat, que l’òbra èra pas acabat, se rendèt pròche de Na Enric, qu’avián carrejada estavanida dins sa cambra.         

 (de seguir, de segur...)

 

    

  

  

 

La Ròca dei Gabians, capitol XVIII

Capítol XVIII

Un marin vertadier

Lei batèus pescaires s’entornèron un-a-cha-un, en se seguissent de pròche. Qué retorn, bravei gents ! Cada arribada provocava una scèna d’orror e de desolacion. Lei paires s’espocavan e juravan. Lei bòns curats ensajavan de lei tornar mai doç, e lei femnas, negadas de sei lagremas, intercedissián per lei pichons copables que cargavan de malediccion a passat temps. Foguèt lo paire Legoff que rintrèt lo darnier. Èra lo clòsc dau país, lo pròpri fiu de Tomàs 1^er, un lop de mar, un domdaire d’ersas, romput de lònga data ai traitesas de l’ocean.

Lèsts a tornar partir, totei lei patrons de barcas l’esperavan per reçaupre seis instruccions. Aviá pas davalat au sòu, que ja la fola se ronçava a son rescòntre. Esperavián pas qu’eu, s’existissiá un còp de mai de chanças de salut, repausavan sus eu.

— Arriba, Legof, arriba ! S’es passat aquí de belei causas pendent nòstra abséncia. Avèm plus de dròlles ! An totei decampats ! Arriba ! que i a pas que tu per nos lei tornar !

A pron pena fuguèt avisat que creseguèt ne’n petar.

— A ! Lei maufatans ! cridèt. Comptatz-i, vosautres, que m’en vau tornar a la mar per tornar pescar aquelei capons ! Onte volètz que lei prengue ? Que se neguèn totei coma de garri de camps, me fa, sas !, una brava camba. Aquò serà tot profiech per nosautres. Anem, femna, a l’ostau ! Siáu banhat, ai lo ruscle. Espère sopar e m’empalhar puei.

— Vai, mon òme, diguèt la maire Legoff en plorant. Trobaràs lo sopar sus la taula, degun i a pas tocat. Coma as lo ruscle, pòs tanben manjar ma part e aquela dau pichon. Ieu, ai pas fam, e lo pichon es mòrt benlèu.

— Es çò que pòu li arribar de mielhs, rebequèt d’un biais regde lo pescaire ; car se m’arriba viu sota la man !.. A ! benda de gusàs ! que leis engoligue totei la mar ! que leis espete lo tròn de Dieu!

— Legoff, ditz lo curat dau borg de Batz, siáu ieu que t’ai baptejat, siáu ieu que t’ai fach ta promièra comunion, siáu ieu que t’ai maridat ! que cranhisses pas que tei duretats e teis escòrnas faguesson véner la colèra dau cèu sus la tèsta d’aquelei drolletons, pecairets ?

— Sauva-lei ! sauva-lei ! cridavan lei femnas en s’arrapant a sei vestits.

— Lei sauvar !.. es lèu dich, aquò… Un còp de mai, onte volètz que lei prengue ?

— Cerca lei, mon òme, lei trobaràs. Tu que pòrtas, lo dimenge a ton vestit, uech medalhas d’argent qu’as ganhadas perque riscavas ta vida en derrabant a la mòrt tant de gents que coneissiás, ni d’Eva ni d’Adam, laissariás  defuntar ton dròlle e totei lei dròlles dau vilatge nòstre ?

— Sénher Legoff, aguètz pietat de nosautres ! aguètz pietat de ieu ! diguèt Na Enric en lei prenent dei mans.

— Veguem ! veguem ! s’escridèt Legoff après s’èstre eissugat lo recanton de l’uelh de la mancha de sa marinièra, parlem pas toteis ensems. A qunt moment de la jornada aquelei coquinàs an sortit dau pòrt ? Dins l’après-miegjorn… rai ! La mar baissava. Lo reflús leis a entrainats. Un còp fòra de la baia, son estats pres per lo corrent e son anats a la deriva, sus lei rompents de la Ròca dei Gabians. Aquí la, la començança ! Quauqu’un d’entre vosautres pescava aperaquí ? Cambajon, Mascaret, Porniquet, Macabuòu, vosautres que siatz aquí, quauqu’un de vosautres a remarcat quauqua ren ? Degun d’entre vosautres a ren sinhalat ?

— Ma fista ! respondeguèt lo paire Porniquet,  a un ora pròcha dau calabrum, ai ben vist coma un fuòc que caminava de la ròca.

— E tu, as pas mes lo cap dessús ? Qu’as doncas pensat qu’aquò podiá ben èstre ? De nòvis, sensa dobte, que fasián aquí lo repàs de nòça.

— Ai vist coma un fuòc, e ai pensat qu’èra benlèu un fuòc, tornèt partir Porniquet d’una assegurança modèsta.

— E aquò basta,  mon omenet ? As pas cercat mai luenh, te siás tengut per satisfach. E ben, ensucat que siás, èran elei que cramavan son barquet. Comprenètz ben, vosautres ! L’embarcacion s’es desbastida en s’afalant sus leis estèus. Podiá plus servir : l’an cramada per cridar ajuda. Aquí-la la seguida ! Amb aquò dins qunta barca sont-ti doncas partits ? demandèt en estacant sus sa femna un uelh clafit de repròches : mancariá plus que fuguèsse la mieuna.

La maire Legoff baissèt leis uelhs d’un biais timidòt.

— Complet !.. A ! lei canalhas !.. Un barquet nòu ! Cinc cents francs de flambats coma una boita de broquetas ! Aquò, òï, es una bòna jornada, aquò !

— Ben… tanben… patron, diguèt un de seis òmes d’equipatge, amb un drollàs coma lo vòstre, se fau esperar a tot, sas.

— Ve ! Tòrna me lo dire, diguèt Legoff d’una votz enganiva, d’un biais que podiá pas laissar un dobte sus leis intencions dau pescaire.

Puei cambiant subran de ton :

— Òc, lo bastonarai, lo mastin ! Òc, lo  maufatan, se ne’n escapa, reçauprà un bacèu dei mai fòrts qu’auràn jamai donat lei doas mans que vaquí ; mai tu, moissonàs, ten-te per dire qu’un drollàs coma lo mieu ne’n engoliriá de cents de mila coma lo drollàs de sénher ton paire. Es ben a tu, fenhantàs, incapable, maufatan, de charrar ansin dau dròlle lo mai avisat, dau dròlle lo mai brave que siegue dins la comuna ! En cramant mon barquet, aviá son idèa, e tu veses ben que l’idèa èra bòna, perque a.n aquela ora serián totei sauvats, s’aqueu colhonàs de Porniquet aguèsse pas mancat de nuech a totei sei devers de marin. Vai te cochar, bastard, e lèu !

— Après Legoff, après ? que son venguts ?

— A ! bondieu, aquò es pas malaisit de devinhar. L’ondada a tornat, e leis a carrejats. Vaquí la fin !... A mens pasmens que, per impossible, mon bedigàs de dròlle, qu’es capable de tot, aguèsse trobat lo mejan d’escalar la Ròca dei Gabians, tirant leis autres après eu.

— L’a escalada, mon òme, l’a escalada, s’escridèt la maire Legoff ambe l’intrepiditat de la fe.

— S’a poscut escapar a la marèia en grimpant aqueu bauç grandaràs…

— L’a escalat, mon òme, l’a escalat ! A desfisat la mar ! Te respònde d’eu : es ton drollàs !

— S’aquela marrida monina, en s’ajudant de sei pès e de sei mans, a poscut escalar fins au radier planestèu…

— Es amondaut, mon òme, lo vese ! s’escridèt la brava creatura illuminada per l’amor mairau.

— Mai leis autres, leis autres ? demandèt Na Enric d’una votz perduda.

— Siguetz doncas suava, mon amigueta ! Lo coneissètz gaire. Saique s’es sus lo planestèu, totei leis autres son amb eu.  Lei vese totei… Bandisson sei bracets… Cridan ajuda… I anem, mei polidets, i anem !

— I anem totei ! s’escridèt Legoff ais aclamacions de la fola. Macabuòu, Cambajon, Mascaret, totei lei paires, vendretz totei amb ieu, vos prene amb ieu. I aurà d’òbra, serem pas de tròp totei per capitar. Se son totei sus lo planestèu, se l’ondada a calat aquí, lei retrobarem dins un polit estat. Femna, lo dequé ! de sucre ! de l’aigardent ! de vin ! de cubèrtas ! Anatz lèu, despachatz vos ! Pas un moment de perdre ! Vos, sénher lo curat, pregatz Dieu per elei e per nosautres.

Lo batèu, cargat de provisions e d’agrés, èra lèst a tornar prene la mar. Legoff montava a bòrd, quora se sentiguèt retengut per lo pandorèu de sa marinièra.

— Sénher Legoff, diguèt Na Enric en porgissent de saus au pescaire e una manta qu’èra anada prene au sieu a la lèsta, vos lo fise ben ! Aguètz grand suenh d’eu, mon bòn sénher Legoff ! Es lo mai pichonet, es pas acostumat. Aurà ben mai de mau que non pas coma leis autres. Se tròba ben encara delicat. Enfin serà lo solet que son paire serà pas aquí per l’aculhir. Se me volètz embarcar ambe vos ?

— Vos embarcar, cara dòna ? I pensatz pas ; mai comptatz sus ieu, sus nosautres. Velharem sus vòstre fiu coma sus lei nòstres : a la plaça d’un paire, ne’n aurà dotze, e, ambe l’ajuda de Dieu, vos tornarai lo miston.

Legoff èra a bòrd e bailejava la manòbra. Lo vent que bufava au sòu, fasiá craquejar la tela. Lo batèu piulava dins l’ersa e partiguèt.      

(de seguir, de segur...)

Fotografia: Fons Jacques de Thézac/ Sostas de Marins, colleccion Musèu Despartementau, Breton, Quimpèr. 

La Ròca Dei Gabians, capitol 17

Capítol XVII

Lei maires. 

Leis oras se succedissián au mitan de l’espavent. Degun dins la borgada. Totei lei pòrtas badavan sus totei lei lindaus desèrts e sus totei lei fogaus abandonats. La fola s’èra espandida sus la còsta e sus lo maratge. Lei fanaus dei chalopas anavan, venián, se crosavan d’un sens l’autre. Lei maires, lassas de crits, se lamentavan a la chut-chut, mentre que leis estajants, recampats per grops a l’entorn de cada fuòc, charravan puei barjacavan sus l’eveniment.

Pas cap de glèisa au Poliguen. Lo curat dau borg de Batz èra acoregut franc de son vielhum, sa preséncia aviá porgit un pauc d’òrdre e d’apasiment dins lo tulmute e la confusion que regnavan au moment de son arribada. Es a sa preguiera que Na Enric s’èra laissada menar en cò d’ela, mai, a la vista d’aqueu liech silenciós, freg e vuege, tustada d’esglari, aviá tampat lei cortinas d’un biais violent, aviá fugit, èra tornada sus la platja. Çò que i aviá de pertocant, èra la compassion que li testimoniava la populacion tota : auriam poscut creire que i a aviá pas qu’ela de tocada e d’esprovada.

— A ! bòna, a ! cara dòna ! disián lei femnas recampadas a l’entorn d’ela, siam totei ben malaürosas, mai siatz segurament mai malaürosa que non pas nosautres. Que nos arribe en totei de calamitats parieras, es lo sòrt nòstre, es la condicion nòstra. Se la mar es nòstre ganhapan, es tanben nòstra enemiga. Un pauc mai d’ora ò tardier, fau que la mar nos prenga nòstrei dròlles. Es per ela que leis abalissèm : un jorn ò l’autre, lei pren. Siam estadas acostumadas de bòna ora a veire partir toteis aquelei qu’aimam. I pas un instant de nòstra miserabla existéncia  que siguem  pas menaçadas. Naissèm, vivèm, e morissèm dins lo torment ; mai vos, mai vosautre, pauròta ! Ren vos aviá pas alestit au malaür que vos tusta ; deviatz vos creire a la sosta de sei còps. Aviatz pas vist vòstrei fraires, vòstre paire, vòstre marit, s’enanar au luenh ; aviatz gaire passat d’annadas a tremolar, a pregar per elei, a leis esperar au lindau de vòstre ostau. Vòstre pichon Jesús, dins son brèç, èra pas promés ais ondadas e ai tempèstas. La mar representava dins vòstra idèa un divertiment, l’amusament d’una sason. Pecaire ! que siatz pas restada ont eriatz ? Qué siatz venguda querre aquí ? Qué marrit vent vos a menada au mitan de nosautres ?

Leis òmes se contentavan pas de la plánher ; siegue conviccion, siegue pura volontat d’arma, cercavan a li demostrar que la situacion, tant òrre que fuguèsse, èra pasmens pas tant desesparada. L’ondada èra ni dura ni menaçanta. Deviam pas s’estacar a l’avariá qu’aviá gitat sus la greva una importància qu’èra luenh d’aver. Èra pas, fin finala, qu’una rama tombada a l’aiga, l’embarcacion liurada d’esperela corriá mens d’azards que bailejada per de mans maladrechas. Èra malaisit d’admetre qu’aguèsse passat per malha a travers la mena de crosièra que formavan au larg totei lei batèus pescaires dau Poliguen. Lei fius èran estats aculhits per sei paires ; la marèia lei tornariá toteis ensems.

Aqueu radier espèr, lo solet que i posquessiam s’acrochar, tardèt pas a s’avalir.        

(de seguir, de segur...)

    

La Ròca Dei Gabians, capitol 16

 Capítol XVI

Desesperança

Çò que se debanèt dins l’esglari de la promièra ora, deguna paraula lo tornarà jamai dire. Fuguèt un rambalh sensa non, una mescladissa indiscriptibla de furors e de desesperanças, una explosion de blasfèmis, un auragan de malediccions. Totei lei maires, coma de lobas a quau venèm de raubar la ventralha, s’èran ronçadas sus leis estèus de seis udolaments sauvatges. Corrián sensa tòca preciza, espelofidas, se matrassant lo sen. Quau assistiguèt pas ais accès de colèra de l’amor mairau en cò dei femnas dau pòble, quau conéis pas ben aquelei naturas excessivas onte totei lei moviments de l’arma an la violéncia deis instincts, saupriá pas se representar l’orror d’una tala scèna coma aquò. Tanléu revoutadas e ferotjas, l’escuma e l’invenctiva ai labras, l’uelh enfuòcat, lo punh menaçant, repudiavan sei progenituras e l’abandonavan sensa pietat ai colèras de l’ocean ; tanléu deploradas e suplicantas, se lamantavan en tornant demandar sei drollets, e d’accents d’un tendrum passionat s’escapavan alora d’aquelei còrs onte, una minuta aperavans, gargotava l’escòrna e l’outratge.

Un redoblament de furia se mesclèt a la marèia que montava. Rebutadas vers la platja, fasián arrier pas a pas, mesclant la vociferacion a.n aquela de l’aiga que mugissiá, apostrofant leis ersas qu’avián carrejat la frucha de seis entralhas, insolant l’ondada que, urosa d’aver fach tant de veusas, se metiá mai que mai a raubar lei dròlles. Arribadas a la cima de sa ràbia, provocavan la natura totei ; la tèrra qu’aviá pas sachut lei gardar, la mar que leis aviá prés, lo cèu que leis aviá laissat prene !

Lo sinhau èra donat dins la comuna. De fuòcs alucats de pròche en pròche esclairavan la còsta e pintavan la mar de rebats de sang.  Lo tòca-senh dindava a la borgada de Batz. Lei campanhas derrabadas a son promier sòm, s’emplissián de sordas rumors. Lo Croisic aviá mes totei sei chalopas defòra : leis unas s’endraiavan cap au larg, leis autras sarravan lo maratge. Au Poliguen, l’esglari ne’n veniá a sa tota fin. Lo flux aviá escampat sus la platja una besonha que se passaviam de man en man : èra una dei ramas de l’embarcacion que mancava dins lo pòrt, la marca ne’n fasiá fe e permetiá gaire de dobtes.

Pasmens lei populacions accorián d’en pertot. Lèu la borgada fuguèt pas pron granda per conténer lo molon que l’envasissiá de tota part. La cituat assetjada porgissiá lo tablèu d’una bèla confusion coma non sai. Lo clas dau tòca-senh, lo tarabast de la marèia se jonhavan ais udolaments de la fola, e lo rire de Bibia cacalassava en nòtas agudas, dins aqueu espaventable concèrt.

E Na Enric ? A ! pecaireta ! Ela  tanben, dins sa desconsolacion, s’adreiçava a la natura dins son entier, mai a l’ocean eu, coma se cranhissiá de l’enfadar, parlava ambe doçor.

— Ò ondadas, tornatz-me-lo ! Sigue suava, ò nuech tarribla ! Àngels gardians, velhatz sus eu ! Dieu bòn, abandonetz pas !

Ai femnas accorudas deis amèus vesins :

— Es mon radier, mon enfant unenc. N’aviáu dos autres, an defuntat, me sòbra pas qu’auqueu d’aquí. S’enanèt mentre que dormissiáu. Sabe pas coma aquò s’es fach. Es tot pichonet, a freg, carga pas que sei vestits d’estiu sus eu.

Ai paludiers de la borgada :

— Vos l’aviáu donat. Viviá au mitan de vosautres. Es au mitan de vosautres qu’aviá retrobat la vida e la santat. L’aimaviatz totei. Èra nòstre Marquonet polit.

Ploravan lo monde : fasiá pietat ais autrei maires, ela.

A mieja bauja de dolor, anava davant ela a l’azard coma una ombra barrutlanta e crentosa. Subran se trobèt en preséncia de Bibia que rebalava de luenh e se repaissava dau desconsolament comun. Sabiá plus çò que disiá nimai çò que fasiá ela ; dins son esmarratge, se prenguèt a li parlar coma se podiá l’ausir e la comprene.

— Sabes pas, Bibia, coma ? sabes pas ?.. Lo Marconet… aqueu drollet polidet que rescontravas tant sovent sus la còsta… qu’a d’uelhs tant bèus, de tant bèus uelhs blaus…  que corriá d’un biais suau aperavant de tu, dau mai luenh que te vesiá… ton amiguet de pesca ?.. Es a la mar ! Es partit ambe leis autres ! Es amb elei dins lo barquet ! Pas mai de dròlle !  Ai plus de dròlle ! Cor après eu, Bibia ! cerca-lo ! troba-lo ! tòrna-me lo ! A freg. Sentisse qu’a freg ! Sentisses pas coma la nuech es freja ? Te, prene mon chale, l’enveloparàs dedins. Vai, Bibia mieu, vai ! T’aimarai ben, te sonharai ben.

Mandava cap a.n eu sei mans suplicantas.

Agachèt la mar Bibia e se meteguèt a cacalassar.

— Mai coma comprenes pas ? cridèt Na Enric, subran venguda furiosa, en lo bolegant per sei pelhas. Te dise qu’es dins lo barquet ! qu’es partit ambe leis autres ! qu’es amb  elei a la mar ! Eu, Marc, mon fiu, mon dròlle mieu ! T’a jamai fach de mau, eu ! Èra lo solet que foguèsse bòn per tu. T’ajudava dins ta miséria. T’aimava dins ton abjeccion. L’aviáu aprivadat a ta laidor. Perque doncas rises, miserable ? Es-ti qu’a ris, eu, quora leis autres te perseguissián a còps de pèiras ? Pauret ! sa mai granda jòia èra de faire passar dins ta biaça la mitat de son gostar. Vai, mostre, vai !  Ve ! Te vau dire : ton arma es tant laidassa coma ta cara !

E, romput per aquelei violéncias, lo malaürós senglotèt subran, sa colèra s’amorcèt dins una ondada de lagremas.

Cacalassava plus Bibia.

Se teniá drech, e seis uelhs barrutlavan de Na Enric cap a la mar, de la mar cap a Na Enric, mentre que s’entrolava dau biais d’una maquina a l’entorn de son braç lo chale qu’èra restat entre sei mans.

(De seguir, de segur...)

La Ròca dei Gabians, episòdi 15

Bibia. Dessenh originau dau Mat Tam. 2018. Futres negres sus papier. 

 

Capítol XV

Se mòstra Bibia

Diguem, sensa relambi, quau èra aqueu Bibia que lo cacalàs aviá l’avantatge de gitar la terror dins leis armas.

Sabiam ren de son origina.

Dempuei quora aviá-ti paregut per lo promier còp dins lo país ? Èra-ti una avariá que leis ondadas avián retbalada ? D’onte veniá-ti ? Ont èra-ti nascut ? Coma s’èra-ti aclimatat dins aqueleis environas ? A qunta particularitat deviá-ti aquel escais de Bibia que te l’aviá tornat famós ?

Tant de questions que serián demoradas sensa respònsas.

Çò segur, ben segur, es que Bibia èra pas jamai estat reclamat, e que bastava de lo veire per s’explicar l’indiferéncia de sa familha, se pasmens ne’n aviá una. Sord e mut, contrafach, quasi fadat, Bibia presentava dins sa persona un assortiment complet dei desgràcias de la natura. Coma èra a la data d’aqueu racònte, èra coma l’aviam conegut de tot temps : lo necitge e lo befitge an pas d’atge. Lei pelhas que lo curbrissián a pron pena, la biaça que cargava coma una cadena, sei bravei bregas, sei  biais de badaire, sei cambas torçudas, sei lòngs braç seguits de lònguei mans peludas que penjavan quasi fins a seis arteus, sa barba e son pèu sordides, tot en cò d’aqueu pauròt menava a faire d’eu un objècte de desgost ò de pietat.

Barrutlaire, espandissiá gaire seis escorregudas en delai de la comuna. Aviá establit son barri generau au Poliguen, ont èra mens tolerat per caritat que non pas per abitud, e, come degun se ne’n planhissiá, aviá escapat a la lei que castigava lo vagabondatge. Mercés ais immunitats que gausissiá, Bibia aviá simplificat e resòugut victoriosament lei probèmas mai complicats de l’economia domestica. Lei rocàs de la còsta assostavan son sòm pendent lei nuechs d’estiu ; en ivèrn, s’empalhava dins lei granjas ò lei estables. Viviá en totei sasons de crostets de pans que recòutava de pòrta en pòrta, de crancs, de tortèus, de birgonèus, que recampava a la marèia bassa. Industriós au besonh, preniá a la man de langostas e de babis de mar que ne’n tiriá un magra profiech. S’emplegava ais òbras dau pòrt, a l’arrimatge, a l’aparelhatge, au tonejatge deis embarcacions ; de còps que i a pasmens, acompanhava lei pescaires e leis ajudava a la manòbra dei velas e dei fielats. Virava la manivèla dei chivaus de fusta dins lei fieras, onte òm lo mercejava de se mostrar per ren.

Tre qu’èra parvengut a realizar un capitau de doas ò tres liuras, laissant plaça a sei instincts de chivalier barrutlaire, Bibia desapareissiá quauquei setmanas, e semblava que quauqua ren manquèsse mentre qu’au Poliguen, tant qu’eriam acostumat a lo veire retbalant sa giba e sei pelhas. Va fau dire, pecaire ! aqueu foleton èra a l’encòp l’orror, l’espaventau, l’amusament, e l’objècte d’escarnis de la borgada. Lei chins renavan quora se sarrava. Lei pequelets, dau mai luenh que lo vesián, se recaptavan dins lei faudas de sei maires. Mentre que cridavan, òm lei menaçava de Bibia, e tanlèu s’apasimavan. Lei mai vièlhs lo perseguissián en fasènt la chamada e li en escampant de pèiras.  Marrida enjança que li jogava de torns cada jorn !

Quant ai testimònis de simpatia que recampava sus son passatge, lo compte fuguèt èstat aisat. Jovents ò vièlhs, pichonets ò grandets se trufavan de lònga, e te dise pas lei rebufadas : tròp sovent lo crostet de pan que tombava dins sa biaça èra garnit d’un marrit compliment.

Après tot aquò, òm s’espantariá que Bibia fuguèsse pas marrit ? Èra tant marrit coma inofensiu, Bibia. L’òdi que s’èra recampat dins son còr silenciosament se revirava jamai per de biais d’agressions contra lei personas ò lei proprietats : esclatava en jòia sinistra a cada malaür, a cada desastre que se ne’n trobava lo temoin. Auriá pas raubat una poma dins un claus, auriá pas grafinhat un dei drollets atropelat contra eu ; mai se un barquet veniá a colar, se un fuòc cramava una bòria, se una nívol de grela crebava sus lo país e anientava l’espèr dei meissons, mentre que totei lei gents desolats fasián sa crotz, Bibia coma un baug risiá a cacalàs, e aquelei cacalàs, semblables au crecinament de la rèssa mossegant la pèira, s’ausissián d’una extremitat dau vilatge a l’autre. Es d’aqueu biais que se venjava dei tòrts de la natura e de la crudelitat deis òmes : aquelei cacalassavan de seis infirmitats, eu cacalassava de seis infortunas.

Lo sejorn de Na Enric au Poliguen deviá porgir quauquei cambiaments dins l’astrada d’aqueu malurós d’aquí.

Na Enric aviá poscut veire, sensa ne’n èstre pertocada, una misèria pregonda pregonda : un agach esmougut davalèt fin finala sus tant d’abaissament. Quora rescontrava Bibia passejant lòng de la còsta, au luòc de lo considerar ambe curiositat ò de desvirar la tèsta per desgost, estacava sus eu un uelh compatissènt, e la pichòta moneda que resquilhava dins sa biaça èra sempre acompanhada dau divin sorrire de la caritat. Soventei fes cargava lo Marquonet de son present : se pensava que l’aumòrna, en passant per la man deis dròlles, ven mai agradiu a Dieu, mai douça au còr dei miserables.

Marc aviá trionfat pauc a cha pauc de son òdi, e se liberava lèu lèu dau suenh que li fisava la maire : es ansin que s’acostumava de bòna ora a la practica dau mai sant dei devers, qu’apreniá a respectar l’òme emai son befitge, a reconéisser lo Creator, a l’aimar e lo servir emai sei creaturas fuguèsson abjectas e reguèrgas.

Un jorn, en levant de mercandisas sus lo pòrt, Bibia aviá agut un dèt de la man engatjat dins una carrèla. Tant dur fuguèt au mau, fugissiá en bramant de la dolor, quora l’astre vouguèt que se trobèsse sus lo camin de Na Enric ; calèt e li mostrèt un dèt en pantena. Na Enric, sensa relambi, lo convidèt per signe a la seguir e lo menèt a son ostau. Aviá calat sus un dei pòsts de son estagiera una farmacia pichoneta de campanha : coma la màger part dei maires, s’i coneissiá au pensament dei plagas, dei nafraduras e dei macaduras. Bassinèt lo dèt que malautejava, tornèt ajustar l’ongla, sarrèt lei carns, leis envelopèt dins lei compressas, e recurbiguèt lo tot d’un detier de pèu qu’aviá talhat sensa relambi, e que fixèt per lo biais de doas gansas nosadas a l’entorn dau ponhet, tot aquò simplament, ambe la gràcia naturala que metiá a tota causa.

Aquela scena, que s’èra debanada en preséncia dau Marquonet, èra estada per eu lo mai douç, lo mai segur, lo mai fecond deis ensenhaments.

A fòrça de veire lo paure biaçaire avergonhat per leis autres, lançat coma una bèstia fèrra per totei lei mistons dau amèu, Marc èra vengut a se prene per eu d’un sentiment de compatiment que tocava quasi au tendrum dins sei manifestacions de dròlle. L’abordava mai qu’ambe lo gentum que fau a son atge, coma s’aguèsse comprés que basta pas de donar e que lei dardenas vòlon èstre ofèrtas ambe la gràcia dau present.

Aviá un biais de li passar sa man sus lo caratge en li disènt : « Paure Bibia ! paure Bibianet ! » que lo clavelava a sa plaça e lo cabussava dins un pantais sensa fons. Mai d’un còp, per son exemple ò per sei preguieras, aviá arrestat la chinareda que lo secutava. Enfin, li agradava de lo veire pescar sus la grava de sei dets crocuts coma sola aisina, e ren de mai polit qu’aqueu drolleton a costat d’aqueu mostre òrre, zonzonejant a l’entorn d’eu coma una abelha, picant dei mans, butant de crits de jòia a cada presa que gitava a sei pès.

Quant au fadat, aquelei testimònis de bontat que recebiá de la maire e dau fiu semblava derevelhar en eu una mena d’espantament baug dins seis biais naturaus de badaire. Degun gausèt dire coma ne’n fuguèt sensible ò coma se ne’n avisèt. Pasmens, de lònga, aviam remarcat que passava jamai davant lo lindau de Na Enric sensa menar a sei bregas un dei dèts de sa man, e, quora èra anada ambe Marc a La Ròcabernat, tant qu’avián duradas seis abséncias, l’aviam vist niflar e furnar d’aicí d’ailà.

Vaquí çò qu’èra Bibia. L’òdi solet gitava quauquei lusors dins la caforna infècta onte gapissiá son intelligéncia. Aviá en òdi la raça umana, que ne’n èra lo ravan e l’opròbi. Aviá en òdi mai que mai lei dròlles que ne’n èra la joguina e lo martir. L’avèm dich, aquel atge es sensa pietat. Jamai nòstrei capons s’èran atissats après eu coma dins la matinada au jorn òrre onte l’abséncia de sei familhas lei aviá laissats mèstres dau amèu. Marc èra pas amb elei, avián poscut ne’n aprofiechar ; èra estat la caça ambe de chin corrents.   

Per escapar a sei persecucions, Bibia èra anat, las de luchar, se recaptar dins lo cròs d’un rocàs ; e es d’aicí qu’aviá remirat d’aise-d’aise lo mai douç espectacle que posquèsse s’ofrir d’espereu : la barca sortissènt dau pòrt, e, lèu après, totei sei pichons borrèus agafats per l’ocean.

Avisa-te de qué deguèt èstre l’esglari dau Poliguen, quora au mitan de l’esmai que s’espandissiá pauc-a-cha-pauc, lo cacalàs de Bibia, aqueu cacalàs qu’èra totjorn la revelacion de cada catastròfa, clantiguèt coma un crit d’aucèu de mòrt dins lo silenci de la nuech ?

Suaus èran lo cèu e la mar : degun sinistre a vista de nas, deguna aparéncia de desastre.

E pasmens aviá cacalassat Bibia !

La mema pensada trauquèt totei leis armas a l’encòp : lei dròlles èran perduts ò en dangier !

Sus aqueleis entrefachs, lei messatgiers s’entornèron. La chorma èra pas estada signalada enlòc, pas a la borgada de Batz, nimai dins leis amèus, nimai dins lei granjas. Esperaviam pas que lo retorn dei paludiers qu’èran anats a Gueranda. Espereriam longtemps. Tornèron fin finala, ravits, meravilhats de seis escorregudas. Avián aprofiechat de l’escasença per visitar totei lei baracas de la fiera e assistir a una sesilha de chins sabents. Avián vist de causas d’un monde mai : un vedèu dei doas tèstas, una femna giganta, un buòu marin dotat de la paraula e que s’exprimissiá dins totei lei lengas, un moton dei sièis patas, una cabra dançant sus la còrda regda, de moninas fasènt l’exercici dau fuòc, de chins sautant a travers de ceucles ; quant ai dròlles, ne’n avián pas ausit parlar.

Restava pas qu’a explorar lei rompents e lei gravas. Òm s’i portava en fola, e, causa singulara !  l’escapada d’aquelei maufatans s’èra pas presentada dins sa realitat a l’esperit de degun, quora, a la lusor dei fanaus qu’esclairavan la marcha, se veguèt Bibia drech sus un barri de ròc, lo braç espandit vers lo larg, mostrant ansin qu’èra lo camin qu’aviá pres, e qu’èra per aquí que lei faliá querre.

Un solet crit. Se roncèron cap au cai. Se comptava lei pichòteis embarcacions qu’èran restadas dins lo pòrt. Compte fach, ne’n mancava una.

Èran a la mar leis enfants.

De seguir, de segur... 

La Ròca dei Gabians episòdi 14

 

Capítol XIV

Onte son ?

Mai tornem prene lei causas un pauc mai naut, au moment onte l’embarcacion bailejada per Mèstre Legoff aviá laissat la baia. Lo Poliguen demorèt quauquei temps encara silenciós e desèrt. Dòna Enric, e se derevelhant, èra pas estada suspresa de pas trobar son fiu pròche d’ela. Sortiguèt dau bòsc, cerquèt Marc deis uelhs, e, lo vesènt pas, supausèt qu’èra a s’amusar ambe leis autrei dròlles lòng dau maratge. Aquela supocision èra ben naturala : Marc ne’n usava ansin cada jorn. Acabèt l’après-miegjorn en companhia dei pantais lei mai douçs : per un d’aquelei jòcs crudèus onte l’astrada sembla de se congostar, fasiá boqueta ai promesas de l’avenidor, mentre que l’ocean carrejava la darnièra rama de sa vida.

Au vèspre, tota la populacion de la borgada èra tornada, franc dei pescaires. Lo Poliguen aviá représ un pauqueton son biais e sei moviments costumiers ; mancava pas que lo bruch dei dròlles. Degun encara pensava pas a se tafurar de seis abséncias ; lei maires, elei, se ne’n socitavan gaire, acostumadas qu’èran dei biais d’aquelei bomians. Anavan acórrer a l’ora de la sopa, coma una benda d’aucelons afamats.

Venguèt l’ora, èra banhada la sopa : gaire d’enfants ! Aquò semblèt estranhi, s’estènt jamai presentat fins a l’ora d’ara ; mai lei femnas que veson partir seis òmes cada jorn a la mar, e sei mistons a pron pena espelits s’ebatre ai pès dei montilhas e trotar sus lei gravas, se desvarian pas per tant pauc. Mai prompte a s’esmòure, Dòna Enric aviá ja batejat leis estèus en cridant lo nom de son fiu. Ensajèron, per l’apasimar, de li faire entendre rason. Cadun se ne’n mesclèt, cadun i meteguèt dau siu. Marc èra entre de bònei mans, corrissiá pas cap de dangier. Lo país èra segur, lei drollàs èran gaire necis, la còsta e lei rompents avián pas de secrets per elei. Èran sensa dobte a la fiera de Gueranda onte una chorma de chins saberuts atrivava l’eleit de la societat circonvesina ; benlèu a la borgada de Batz, onte, se faliá creire la rumor publica, se liuravan a de frequenteis orgias de pans d’espècias e de macarons. Tot s’acabariá per quauquei rostas, èra lo piéger que posquèt arribar.

Pasmens s’èra facha la nuech, e leis dròlles avián pas reaparegut. Leis esperits començavan a rebolhir. Teniá pas en plaça, Dòna Enric. De paludiers, a sa preguiera, èran partits dins totei lei direccions. Leis uns devián butar fins a Gueranda, leis autres fins a la borgada de Batz. D’autres avián mission d’explorar leis amèus e lei bòrias dau vesinatge. Dins l’espèra de sei retorns, la populacion tota èra recampada sus lo cai.  Òm s’agitava, òm paraulejava, òm se perdiá en conjectura sensa s’aprochar de la veritat. D’imprecacions contra leis absents espetevan dins lo grop dei maires. Caduna se ne’n preniá au fiu de sa vesina : te laisse pensar se Legoff, gardian dau tropèu, èra esparnhat !

Lei comentaris, lei recriminacions anavan son trin, quora un giscle, agre, inarticulat, s’arborèt subran dau costat de la platja ; lei femnas se regardèron entre elei e se signèron devotament.

— Bòna Maire ! s’escridèt la maire Guilhamin, es Bibia que ritz, i a un malaür !

(De seguir, de segur...)

La ròca dei gabians - Episòdi 13

 Capítol XIII

L’escalada

Vaquí onte ne’n èra lo racònte de Legoff e, per l’acabar d’un biais digne, abordava quauqueis unas dei nauteis pensadas filosoficas e moralas que n’aviá l’ús, quora sa votz fuguèt cubèrta par aquela d’un interruptor que degun i sonjava pas, ni mai eu e ni mai leis autres. Trefoliguèt, prestèt l’aurelha ai bruchs dau larg e gitèt un crit, tanlèu repetit per totei sei companhs. Quauqua ren de grossaràs que se destriava a pron pena, mai que se vesiá pasmens se mòure dins lo trefons dei tenèbras, s’abançava ambe de sornas clamors qu’emplissián la nuech d’orror e d’esglari.

Ja leis èrsas tulmutuosas se recampavan a l’entorn de l’illòt. Lei malurós comprenguèron qu’èran perduts. Avián pas previst lo desnosament finau, tant aisit a preveire, e la marèia montanta lei suspreniá coma se s’i esperavan pas.  Esglariats, desvariats, corrián d’aquí d’ailà sus lei estèus, coma de garris corsejats e cercant una sortida. Totei sonavan sei paires e sei maires, totei se torcián lei braç, s’arrancavan lei pèus.  

Dins aquela scèna de confusion e de desolacion, lo felen de Tomàs Ier gardava sa tèsta. Après aver virat sus La Ròca Dei Gabians que lei lusors dau brasàs esclairavan a mitat, coma aviá menimosament estudiat la configuracion, Legoff s’èra dich qu’a una nautor preciza deviá existir dans aquela massa, furnada per lei tempèstas, de salhents, de planestèus que permetián de fugir e d’escapar a la marèia, de fendarassas, e d’estraçaduras que servissián de retirada.

D’Aicí a aquí, coma arribar ? Lei promiers plans èran inacessibles e aurián gausit leis àrpias d’un cat. Necessitat fai pron faire de causas. Mai rapide qu’un abile obrier, Legoff fabriquèt una escala voladissa ambe lei còrdas e lo fiu de caret qu’aviá trobats dins la còca esclapada de la barca, puei, d’una votz que ressonèt coma un claron au mitan dau fracàs de l’ocean, recampèt d’espereu la benda esperduda.

— D’aise ! D’aise ! çò diguèt. Siam dins lo jambin : es pas en bramant coma fasètz  que vos ne’n sortiretz. Venètz de veire mon grand dins de posicions qu’èran gaire mai joiosas, e pasmens se n’en tirèt. Ajudem-nos, lo cèu nos ajudarà.

E, lo temps de quauqueis explicas, donèt seis instruccions tanlèu seguidas coma recebudas. S’agissiá d’una partida de chivau fondut. Lei mai balés s’ancolèron au rocàs, e totei se recampèron leis uns sus leis autres, lei mai pichonets sus lei mai grands, dau biais de formar una piramida viva que Macabuòu e Porniquet n’èran la basa, e que Marc n’èra la cima.

— Li siatz ? demandèt Legoff.

Prenguèt vam, trespassèt totei aquelei còrs en tres braçadas, e, d’un rebomb que creguèt escampar lo Marquonet, arribèt sus un dei punts que sa clarvesença aviá pressentida, que son instint aviá devinhats. Èra una anfractuositat pron bèla per lei conténer totei. Un còp aquí, arrapèt l’escala ai vivas arèstas de l’escarpament, la laissèt se debanar amont bàs, e lei dròlles, a de reng, montèron l’escala. Tombava ben : l’èrsa mossegava sei talons.

— A ! disiá Mascaret, pecaire, en botan lo pè sus lo promier escalon de còrda, s’avián vougut me creire, serián toteis au liech!

Mentre qu’alenavan, Legoff inspectava lei luòcs e avisava lei mejans de perseguir seis ascensions. Fuguèsson reduchas sei conéissenças en geologias, son instint pasmens l’aviá pas enganat au subjècte de La Ròca Dei Gabians. A vista de nas, aquela ròca presentava pas qu’un còne grandaràs, a la susfàcia unida de la basa fins a la cima ; estudiada de pròche e dins sei detalhs, porgissiá a l’exploracion un curiós especimen de çò que pòu sus aquelei massas mòrtas l’òbra dei vents e deis ondadas. Tissós trabalhaires ! Se fan pauc d’òbras a l’encòp, pasmens s’arrèstan pas ; se pausan e cauman jamai. D’una òbra de destruccion, avián fach una òbra d’art.

Gausit, rosigat, traucat, esventrat e estraçat d’una part e d’autra, aqueu blòc volcanic embarrava dins sei flancs totei lei genres d’arquitectura a nàisser. Tanlèu, semblava lei roinas d’un castèu feodau, tanlèu lei rudiments d’una catedrala gotica. De cròtas, de corredors e de corredors sensa sortida, menant a ren, de planestèus subrepausats, de colonas informas sostenènt d’arcèus a mitat estraçats, de dubèrturas de cintres ò d’augivas, de cornissas escalabrosas, de rampas aerianas, d’ensag d’estaudets, de sagetas, d’agulhas, en un mòt lo recampament lo mai incoerent que la natura, dins sei capricis, aguèsse poscut gitar entre lo cèu e l’ocean.

Legòff aviá descubèrt una mena de galariá que revolunava sus la partida exteriora dau rocàs. Tastèt lo terren e se pensèt qu’aquela rampa, qu’aurián pas escalat lei cabras, finissiá a un planestèu situit en dessús de sei tèstas. Montava la mar : faliá s’escapar au mai lèu.

— Anem ! s’escridèt Legoff.

E mostrèt camin. Se meteguèt en brande, la caravana. Caminavan pas a pas, a de reng, se tenènt totei leis uns leis autres per lo bàs de sei vèstas ò dins sei marinièras. Totei calavan, ausissiam pas que la votz dau cap de tiera que s’arborava de temps en quora per avisar dei dangiers de la rampa. Ansin anavan sota l’escura clarta deis estèlas ; l’avenc sorne bramava sota sei pès.

Coma contornejavan lo rocàs, destrauquèron, non pas sus un planestèu, coma se l’èra imaginat Legoff, mai a l’intrada d’un desfilat que montava quasi a pic entre dos pans de parets verticalas. Èra un avenc format per una derrunada e que de quartiers de granit tampavan de luenh en luenh. S’entrauquèron dins aquela via pron semblabla au jaç d’un torrent assecat sensa saupre onte menava, sensa se demandar se ne’n podrián sortir : secutats per lo flux, avián pas temps e de soscar e de deliberar. Marchavan plus, rampavan sus lei mans e sus lei genolhs. Tant de quartiers de ròc, tant de fortalesas que faliá emportar per escalada. Tanlèu, tirassats per la velocitat de la penda, perdián en quauquei segondas lo terren qu’avián ganhat, estraçats ò macats, se cochavan sus la pèira e refusavan de faire mai avans.

Legoff èra d’en pertot a l’encòp : en tèsta per esclairar la rota, sus lei flancs, a la coa, coma un chin de pastre, per çaganhar  lei reguitnaires, per preissar lei retardataris, per lei metre lo fuòc sota lo ventre.

— Anem, coquin de sòrt, d’estrambòrd ! Cambajon, moligàs ! Mascaret, rampelaire ! Pensatz totei a l’onor que siam a aquesir. Pas question de nos faire retbalar coma un dotzenat d’ustrias sus un jaç dei bàs fons, ni mai de s’entornar dins nòstrei fogaus coma dei caga-ai-braias e de capons. I tornarem tèsta levada, dins lo biais dei victoriós. — Anem, Macabuòu, anem ! Vas pas. — Lo Poliguen vos dubrirà sei braç e se vantarà de nos aver vists náisser. Diràn nòstrei paires : « Vaquí de pichòts pòrcs de mar que son ja d’òmes ! » Nos badaràn nòstrei maires amb orguèlh, e pendent mai de uech jorns seretz confles de crespèus e de còcas. — De vam, Francés Guilhamin, de vam ! Qué creses que ton avi foguèt mai d’aise sus l’esquina de sa balena ? — Sensa comptar, drollàs, que parlaràn de nosautres dins lei papiers publics. Es l’anglaterra que farà lo morre ! — Ve, Porniquet, que fas-ti aquí, aplatit coma una plana ? Mèfi, Parisenc ! Encara un còp de colar, dròlles ! I a ren sensa pena !

E Legoff donava l’exemple dau sangfreg, d’intrepiditat, de devocion au salut comun. Sempre lo promier sus la brèca, gitava dau naut de cada barranha l’escala voladissa que cargava e qu’enlaçava son còrs. Aviá per lei mai pichonets una sollicitud e d’atencions de maire : ai passatges lei mai malaisits, leis enlevava dins sei braç ò lei cargava sus sei espatlas. De luenh en luenh, lei sonava totei per sei noms, per s’assegurar qu’èran totei presents, que degun d’elei mancava pas. Alenants, tibats, alassats, ensucats, lei mans e lei genolhs de sang, ajonhèron enfin a l’extremitat de l’avenc.

Avián gaire plus la fòrça de prene pietat. Rotlèron forra-borra sus lei darnierei marchas,e la màger part d’entre elei s’endormiguèron. Aquelei qu’avián ja resistit a la sòm venián de s’assopir, quora fuguèron totei derevelhats en subre-saut per la venguda de l’enemic, que se lassava pas de lei seguir. La mar aviá envasit sei retiradas, tampava l’intrada de l’estrechura onte l’ondada s’escanava e se brisava ambe baujum. L’estrechura aviá pas de sortida, èran agantats dins una androna, quichats, blocats de totei lei caires per la ròca e la marèia.

— Ajuda, Legoff, adjuda !

Èra pas plus aquí, Legoff, aviá desaparegut, e amb eu l’espèr unenc desapareissiá.

— Legoff ! Legoff !

Degun.

Qu’èra vengut ? En cercant un pas, s’èra-ti laissat cabussar dins una cròta ? Èra-ti mòrt de sa benvolença ?

— Onte siás, Legoff, onte siás ?

Montava la mar, montava, e, pegats contra la paret, agachavan espantats lei bolhons d’ escuma que leis ondadas gitavan a sei pès.

— Legoff ! Legoff !

Quauquei minutas mai, e èran esquichats, escobats, coma de grans de sabla.

— Avisa ! cridèt subran una votz que semblava davalar dau cèu.

A ! Brave drollet, coma t’auriáu potonejat de bòn còr ! Aquò’s èra eu, aquò èra Legoff ! Mentre que leis autres dormissián, velhava a sei desliuranças. Èran quilhats coma una liana ais asperitats de la ròca, aviá escalat coma un limbèrt lòng de la paret, sautat coma un esquiròu, bombit coma un camóç cresta après cresta ; e, parvengut sus planestèu après de miracles de gaubi, de soplesa e de dignitat, gitava l’escala de còrda qu’anava lei sauvar un còp de mai.

Tant d’esfòrçs e tant d’òbras devián pas pervenir, pecaire ! qu’a un respiech d’una ora, doas oras quasi. Destrauquèron encara quauquei marchas, e, de ròc en ròc, arribèron sus una platafòrma au mitan onte s’arborava tot d’una un blòc semblable a una pèira quilhada giganta. Finòt e aliscat coma foguèt una colona, lo blòc, que lei gabians i restavan a la cima, porgissiá deguna presa e desfisava l’escalada. La mar e l’espaci leis envelopava de totei parts ; restèron aclapats davant aquelei doas immensitats. Lo cèu aviá au dessús de sei tèstas la sorna esplandor dei nuechs esteladas e suavas ; en dessota d’elei, l’ocean sensa limits quichava a l’assaut de sei darniers recaptes seis escadrons d’èrsas desencadenadas. La marèia contunhava de montar, e la mòrt montava amb ela.

—    Collègas, diguèt enfin Legoff que plorava, vos an fisats a ma garda. Ère encargat de velhar sus vosautres, e siáu ieu que vos ai perduts. Un poton, digatz-me que me perdonatz !

Tendres, après aquelei mòts, se còrfendèron totei.

—    Nani, nani, Legoff, avèm ren de te perdonar ! Siás pas tu que nos as perduts, as tot fach per nos sauvar. De potons, Legoff, de potons !

E après que Legoff leis aguèsse potonejats fins au darnier, se potonejèron leis uns leis autres en plorinejant e en senglotant.

—     A ! Marquonet ! Èras urós, çò disián, perqué siás vengut ambe nosautres ? Tu, voliás pas, siam nosautres que t’avèm rebatlat.

—     Siáu ieu que que siáu la causa de tot, disiá Marc ; siáu ieu qu’ai destacat lo batèu !

E, revirats vèrs Lo Poliguen, coma se sei familhas lei podián entendre :

—    Adieu mon paire ! adieu, mamà ! Anam morir, tornaretz plus veire vòstei dròlles !

Puei, tancats per l’orror de la fin venènta :

—     Sauva-nos, Legoff, sauva-nos !

E se quichavan pròche d’eu coma de poletons a l’entorn de la maire.

—     Es pas a.n ieu que fau vos adreiçar, diguèt Legoff.

E d’un biais grèu :

—    A genolh, monde ! s’escridèt-ti.

Tombèron a genolh, e Legoff, tèsta nusa, drech au mitan d’elei, diguèt la preguiera qu’avián apresa au breç e que disián cada matin en se levant :

— Que ton nom se sanctifique, Paire que siás dins lo cèu ; que ton regne pacifique sus la tèrra vengue lèu, que ta volontat fague, aiçavau coma ailamont ; que ta grácia uei nos trague, lo pan que nos fai besonh, coma perdonam perdona, totei nòstrei mancaments, e pauràs quand nos ponchona, gardatz-nos dau mau, Amen.  

— Ansin siegue.

—  A la fortuna !

E s’agenolhèt.

L’ondada pertocava la platafòrma, ailamont, e ja l’escuma de sau esposcava lo caratge.

De seguir, de segur...