La Ròca dei Gabians episòdi 14

 

Capítol XIV

Onte son ?

Mai tornem prene lei causas un pauc mai naut, au moment onte l’embarcacion bailejada per Mèstre Legoff aviá laissat la baia. Lo Poliguen demorèt quauquei temps encara silenciós e desèrt. Dòna Enric, e se derevelhant, èra pas estada suspresa de pas trobar son fiu pròche d’ela. Sortiguèt dau bòsc, cerquèt Marc deis uelhs, e, lo vesènt pas, supausèt qu’èra a s’amusar ambe leis autrei dròlles lòng dau maratge. Aquela supocision èra ben naturala : Marc ne’n usava ansin cada jorn. Acabèt l’après-miegjorn en companhia dei pantais lei mai douçs : per un d’aquelei jòcs crudèus onte l’astrada sembla de se congostar, fasiá boqueta ai promesas de l’avenidor, mentre que l’ocean carrejava la darnièra rama de sa vida.

Au vèspre, tota la populacion de la borgada èra tornada, franc dei pescaires. Lo Poliguen aviá représ un pauqueton son biais e sei moviments costumiers ; mancava pas que lo bruch dei dròlles. Degun encara pensava pas a se tafurar de seis abséncias ; lei maires, elei, se ne’n socitavan gaire, acostumadas qu’èran dei biais d’aquelei bomians. Anavan acórrer a l’ora de la sopa, coma una benda d’aucelons afamats.

Venguèt l’ora, èra banhada la sopa : gaire d’enfants ! Aquò semblèt estranhi, s’estènt jamai presentat fins a l’ora d’ara ; mai lei femnas que veson partir seis òmes cada jorn a la mar, e sei mistons a pron pena espelits s’ebatre ai pès dei montilhas e trotar sus lei gravas, se desvarian pas per tant pauc. Mai prompte a s’esmòure, Dòna Enric aviá ja batejat leis estèus en cridant lo nom de son fiu. Ensajèron, per l’apasimar, de li faire entendre rason. Cadun se ne’n mesclèt, cadun i meteguèt dau siu. Marc èra entre de bònei mans, corrissiá pas cap de dangier. Lo país èra segur, lei drollàs èran gaire necis, la còsta e lei rompents avián pas de secrets per elei. Èran sensa dobte a la fiera de Gueranda onte una chorma de chins saberuts atrivava l’eleit de la societat circonvesina ; benlèu a la borgada de Batz, onte, se faliá creire la rumor publica, se liuravan a de frequenteis orgias de pans d’espècias e de macarons. Tot s’acabariá per quauquei rostas, èra lo piéger que posquèt arribar.

Pasmens s’èra facha la nuech, e leis dròlles avián pas reaparegut. Leis esperits començavan a rebolhir. Teniá pas en plaça, Dòna Enric. De paludiers, a sa preguiera, èran partits dins totei lei direccions. Leis uns devián butar fins a Gueranda, leis autres fins a la borgada de Batz. D’autres avián mission d’explorar leis amèus e lei bòrias dau vesinatge. Dins l’espèra de sei retorns, la populacion tota èra recampada sus lo cai.  Òm s’agitava, òm paraulejava, òm se perdiá en conjectura sensa s’aprochar de la veritat. D’imprecacions contra leis absents espetevan dins lo grop dei maires. Caduna se ne’n preniá au fiu de sa vesina : te laisse pensar se Legoff, gardian dau tropèu, èra esparnhat !

Lei comentaris, lei recriminacions anavan son trin, quora un giscle, agre, inarticulat, s’arborèt subran dau costat de la platja ; lei femnas se regardèron entre elei e se signèron devotament.

— Bòna Maire ! s’escridèt la maire Guilhamin, es Bibia que ritz, i a un malaür !

(De seguir, de segur...)

La ròca dei gabians - Episòdi 13

 Capítol XIII

L’escalada

Vaquí onte ne’n èra lo racònte de Legoff e, per l’acabar d’un biais digne, abordava quauqueis unas dei nauteis pensadas filosoficas e moralas que n’aviá l’ús, quora sa votz fuguèt cubèrta par aquela d’un interruptor que degun i sonjava pas, ni mai eu e ni mai leis autres. Trefoliguèt, prestèt l’aurelha ai bruchs dau larg e gitèt un crit, tanlèu repetit per totei sei companhs. Quauqua ren de grossaràs que se destriava a pron pena, mai que se vesiá pasmens se mòure dins lo trefons dei tenèbras, s’abançava ambe de sornas clamors qu’emplissián la nuech d’orror e d’esglari.

Ja leis èrsas tulmutuosas se recampavan a l’entorn de l’illòt. Lei malurós comprenguèron qu’èran perduts. Avián pas previst lo desnosament finau, tant aisit a preveire, e la marèia montanta lei suspreniá coma se s’i esperavan pas.  Esglariats, desvariats, corrián d’aquí d’ailà sus lei estèus, coma de garris corsejats e cercant una sortida. Totei sonavan sei paires e sei maires, totei se torcián lei braç, s’arrancavan lei pèus.  

Dins aquela scèna de confusion e de desolacion, lo felen de Tomàs Ier gardava sa tèsta. Après aver virat sus La Ròca Dei Gabians que lei lusors dau brasàs esclairavan a mitat, coma aviá menimosament estudiat la configuracion, Legoff s’èra dich qu’a una nautor preciza deviá existir dans aquela massa, furnada per lei tempèstas, de salhents, de planestèus que permetián de fugir e d’escapar a la marèia, de fendarassas, e d’estraçaduras que servissián de retirada.

D’Aicí a aquí, coma arribar ? Lei promiers plans èran inacessibles e aurián gausit leis àrpias d’un cat. Necessitat fai pron faire de causas. Mai rapide qu’un abile obrier, Legoff fabriquèt una escala voladissa ambe lei còrdas e lo fiu de caret qu’aviá trobats dins la còca esclapada de la barca, puei, d’una votz que ressonèt coma un claron au mitan dau fracàs de l’ocean, recampèt d’espereu la benda esperduda.

— D’aise ! D’aise ! çò diguèt. Siam dins lo jambin : es pas en bramant coma fasètz  que vos ne’n sortiretz. Venètz de veire mon grand dins de posicions qu’èran gaire mai joiosas, e pasmens se n’en tirèt. Ajudem-nos, lo cèu nos ajudarà.

E, lo temps de quauqueis explicas, donèt seis instruccions tanlèu seguidas coma recebudas. S’agissiá d’una partida de chivau fondut. Lei mai balés s’ancolèron au rocàs, e totei se recampèron leis uns sus leis autres, lei mai pichonets sus lei mai grands, dau biais de formar una piramida viva que Macabuòu e Porniquet n’èran la basa, e que Marc n’èra la cima.

— Li siatz ? demandèt Legoff.

Prenguèt vam, trespassèt totei aquelei còrs en tres braçadas, e, d’un rebomb que creguèt escampar lo Marquonet, arribèt sus un dei punts que sa clarvesença aviá pressentida, que son instint aviá devinhats. Èra una anfractuositat pron bèla per lei conténer totei. Un còp aquí, arrapèt l’escala ai vivas arèstas de l’escarpament, la laissèt se debanar amont bàs, e lei dròlles, a de reng, montèron l’escala. Tombava ben : l’èrsa mossegava sei talons.

— A ! disiá Mascaret, pecaire, en botan lo pè sus lo promier escalon de còrda, s’avián vougut me creire, serián toteis au liech!

Mentre qu’alenavan, Legoff inspectava lei luòcs e avisava lei mejans de perseguir seis ascensions. Fuguèsson reduchas sei conéissenças en geologias, son instint pasmens l’aviá pas enganat au subjècte de La Ròca Dei Gabians. A vista de nas, aquela ròca presentava pas qu’un còne grandaràs, a la susfàcia unida de la basa fins a la cima ; estudiada de pròche e dins sei detalhs, porgissiá a l’exploracion un curiós especimen de çò que pòu sus aquelei massas mòrtas l’òbra dei vents e deis ondadas. Tissós trabalhaires ! Se fan pauc d’òbras a l’encòp, pasmens s’arrèstan pas ; se pausan e cauman jamai. D’una òbra de destruccion, avián fach una òbra d’art.

Gausit, rosigat, traucat, esventrat e estraçat d’una part e d’autra, aqueu blòc volcanic embarrava dins sei flancs totei lei genres d’arquitectura a nàisser. Tanlèu, semblava lei roinas d’un castèu feodau, tanlèu lei rudiments d’una catedrala gotica. De cròtas, de corredors e de corredors sensa sortida, menant a ren, de planestèus subrepausats, de colonas informas sostenènt d’arcèus a mitat estraçats, de dubèrturas de cintres ò d’augivas, de cornissas escalabrosas, de rampas aerianas, d’ensag d’estaudets, de sagetas, d’agulhas, en un mòt lo recampament lo mai incoerent que la natura, dins sei capricis, aguèsse poscut gitar entre lo cèu e l’ocean.

Legòff aviá descubèrt una mena de galariá que revolunava sus la partida exteriora dau rocàs. Tastèt lo terren e se pensèt qu’aquela rampa, qu’aurián pas escalat lei cabras, finissiá a un planestèu situit en dessús de sei tèstas. Montava la mar : faliá s’escapar au mai lèu.

— Anem ! s’escridèt Legoff.

E mostrèt camin. Se meteguèt en brande, la caravana. Caminavan pas a pas, a de reng, se tenènt totei leis uns leis autres per lo bàs de sei vèstas ò dins sei marinièras. Totei calavan, ausissiam pas que la votz dau cap de tiera que s’arborava de temps en quora per avisar dei dangiers de la rampa. Ansin anavan sota l’escura clarta deis estèlas ; l’avenc sorne bramava sota sei pès.

Coma contornejavan lo rocàs, destrauquèron, non pas sus un planestèu, coma se l’èra imaginat Legoff, mai a l’intrada d’un desfilat que montava quasi a pic entre dos pans de parets verticalas. Èra un avenc format per una derrunada e que de quartiers de granit tampavan de luenh en luenh. S’entrauquèron dins aquela via pron semblabla au jaç d’un torrent assecat sensa saupre onte menava, sensa se demandar se ne’n podrián sortir : secutats per lo flux, avián pas temps e de soscar e de deliberar. Marchavan plus, rampavan sus lei mans e sus lei genolhs. Tant de quartiers de ròc, tant de fortalesas que faliá emportar per escalada. Tanlèu, tirassats per la velocitat de la penda, perdián en quauquei segondas lo terren qu’avián ganhat, estraçats ò macats, se cochavan sus la pèira e refusavan de faire mai avans.

Legoff èra d’en pertot a l’encòp : en tèsta per esclairar la rota, sus lei flancs, a la coa, coma un chin de pastre, per çaganhar  lei reguitnaires, per preissar lei retardataris, per lei metre lo fuòc sota lo ventre.

— Anem, coquin de sòrt, d’estrambòrd ! Cambajon, moligàs ! Mascaret, rampelaire ! Pensatz totei a l’onor que siam a aquesir. Pas question de nos faire retbalar coma un dotzenat d’ustrias sus un jaç dei bàs fons, ni mai de s’entornar dins nòstrei fogaus coma dei caga-ai-braias e de capons. I tornarem tèsta levada, dins lo biais dei victoriós. — Anem, Macabuòu, anem ! Vas pas. — Lo Poliguen vos dubrirà sei braç e se vantarà de nos aver vists náisser. Diràn nòstrei paires : « Vaquí de pichòts pòrcs de mar que son ja d’òmes ! » Nos badaràn nòstrei maires amb orguèlh, e pendent mai de uech jorns seretz confles de crespèus e de còcas. — De vam, Francés Guilhamin, de vam ! Qué creses que ton avi foguèt mai d’aise sus l’esquina de sa balena ? — Sensa comptar, drollàs, que parlaràn de nosautres dins lei papiers publics. Es l’anglaterra que farà lo morre ! — Ve, Porniquet, que fas-ti aquí, aplatit coma una plana ? Mèfi, Parisenc ! Encara un còp de colar, dròlles ! I a ren sensa pena !

E Legoff donava l’exemple dau sangfreg, d’intrepiditat, de devocion au salut comun. Sempre lo promier sus la brèca, gitava dau naut de cada barranha l’escala voladissa que cargava e qu’enlaçava son còrs. Aviá per lei mai pichonets una sollicitud e d’atencions de maire : ai passatges lei mai malaisits, leis enlevava dins sei braç ò lei cargava sus sei espatlas. De luenh en luenh, lei sonava totei per sei noms, per s’assegurar qu’èran totei presents, que degun d’elei mancava pas. Alenants, tibats, alassats, ensucats, lei mans e lei genolhs de sang, ajonhèron enfin a l’extremitat de l’avenc.

Avián gaire plus la fòrça de prene pietat. Rotlèron forra-borra sus lei darnierei marchas,e la màger part d’entre elei s’endormiguèron. Aquelei qu’avián ja resistit a la sòm venián de s’assopir, quora fuguèron totei derevelhats en subre-saut per la venguda de l’enemic, que se lassava pas de lei seguir. La mar aviá envasit sei retiradas, tampava l’intrada de l’estrechura onte l’ondada s’escanava e se brisava ambe baujum. L’estrechura aviá pas de sortida, èran agantats dins una androna, quichats, blocats de totei lei caires per la ròca e la marèia.

— Ajuda, Legoff, adjuda !

Èra pas plus aquí, Legoff, aviá desaparegut, e amb eu l’espèr unenc desapareissiá.

— Legoff ! Legoff !

Degun.

Qu’èra vengut ? En cercant un pas, s’èra-ti laissat cabussar dins una cròta ? Èra-ti mòrt de sa benvolença ?

— Onte siás, Legoff, onte siás ?

Montava la mar, montava, e, pegats contra la paret, agachavan espantats lei bolhons d’ escuma que leis ondadas gitavan a sei pès.

— Legoff ! Legoff !

Quauquei minutas mai, e èran esquichats, escobats, coma de grans de sabla.

— Avisa ! cridèt subran una votz que semblava davalar dau cèu.

A ! Brave drollet, coma t’auriáu potonejat de bòn còr ! Aquò’s èra eu, aquò èra Legoff ! Mentre que leis autres dormissián, velhava a sei desliuranças. Èran quilhats coma una liana ais asperitats de la ròca, aviá escalat coma un limbèrt lòng de la paret, sautat coma un esquiròu, bombit coma un camóç cresta après cresta ; e, parvengut sus planestèu après de miracles de gaubi, de soplesa e de dignitat, gitava l’escala de còrda qu’anava lei sauvar un còp de mai.

Tant d’esfòrçs e tant d’òbras devián pas pervenir, pecaire ! qu’a un respiech d’una ora, doas oras quasi. Destrauquèron encara quauquei marchas, e, de ròc en ròc, arribèron sus una platafòrma au mitan onte s’arborava tot d’una un blòc semblable a una pèira quilhada giganta. Finòt e aliscat coma foguèt una colona, lo blòc, que lei gabians i restavan a la cima, porgissiá deguna presa e desfisava l’escalada. La mar e l’espaci leis envelopava de totei parts ; restèron aclapats davant aquelei doas immensitats. Lo cèu aviá au dessús de sei tèstas la sorna esplandor dei nuechs esteladas e suavas ; en dessota d’elei, l’ocean sensa limits quichava a l’assaut de sei darniers recaptes seis escadrons d’èrsas desencadenadas. La marèia contunhava de montar, e la mòrt montava amb ela.

—    Collègas, diguèt enfin Legoff que plorava, vos an fisats a ma garda. Ère encargat de velhar sus vosautres, e siáu ieu que vos ai perduts. Un poton, digatz-me que me perdonatz !

Tendres, après aquelei mòts, se còrfendèron totei.

—    Nani, nani, Legoff, avèm ren de te perdonar ! Siás pas tu que nos as perduts, as tot fach per nos sauvar. De potons, Legoff, de potons !

E après que Legoff leis aguèsse potonejats fins au darnier, se potonejèron leis uns leis autres en plorinejant e en senglotant.

—     A ! Marquonet ! Èras urós, çò disián, perqué siás vengut ambe nosautres ? Tu, voliás pas, siam nosautres que t’avèm rebatlat.

—     Siáu ieu que que siáu la causa de tot, disiá Marc ; siáu ieu qu’ai destacat lo batèu !

E, revirats vèrs Lo Poliguen, coma se sei familhas lei podián entendre :

—    Adieu mon paire ! adieu, mamà ! Anam morir, tornaretz plus veire vòstei dròlles !

Puei, tancats per l’orror de la fin venènta :

—     Sauva-nos, Legoff, sauva-nos !

E se quichavan pròche d’eu coma de poletons a l’entorn de la maire.

—     Es pas a.n ieu que fau vos adreiçar, diguèt Legoff.

E d’un biais grèu :

—    A genolh, monde ! s’escridèt-ti.

Tombèron a genolh, e Legoff, tèsta nusa, drech au mitan d’elei, diguèt la preguiera qu’avián apresa au breç e que disián cada matin en se levant :

— Que ton nom se sanctifique, Paire que siás dins lo cèu ; que ton regne pacifique sus la tèrra vengue lèu, que ta volontat fague, aiçavau coma ailamont ; que ta grácia uei nos trague, lo pan que nos fai besonh, coma perdonam perdona, totei nòstrei mancaments, e pauràs quand nos ponchona, gardatz-nos dau mau, Amen.  

— Ansin siegue.

—  A la fortuna !

E s’agenolhèt.

L’ondada pertocava la platafòrma, ailamont, e ja l’escuma de sau esposcava lo caratge.

De seguir, de segur...

La Ròca dei Gabians - Episòdi 12

 Capítol XII

Caça, pesca, evasion

Fasiá bèu jorn quora se derevelhèt. Se fretèt leis uelhs e creseguèt promier qu’aviá fach una chauchavièlha. Èra l’ora onte, cada matin, òm li porgissiá son escudelada de farineta, l’ora onte lei serviciaus envaisián sa cambra e se disputavan son promier sorrire. Susprés de veire degun, sautèt a l’amont de son liech, dubriguèt una fenèstra, e çò que te veguèt dau naut de son balcon, vau ensajar de te lo pintar.

» La matinada èra magnifica. Leis aucèus piulavan a plen de gargamèla, lo solèu flamava dins un cèu blau coma l’indigòt. Au mitan dau plan, en fàcia dau palais, s’arborava un moncèu de lenhas enflamadas e que prometián un brasier a rostir un buòu. Davant lo fogau, i aviá una lichafròia longarassa, e, au dessús de la lichafròia, un aste de la mema longor, que beluguejava coma la lama d’una espasa, e quilhada per caduna de seis extremitats ai brancas de dos capfuòcs gigantàs. Pas luenh d’aquí, se perlongava, a perda de vista, una taula fargada de fusta e d’estaudets.

» Un dotzenat de marmitonets, que te semblavan de foletons, acabavan de metre lo cubèrt, mentre qu’un mèstre d’ostalariá amolava d’un biais grèu sus una pèira d’agusar lo trencadís d’un cotèu que te semblava un cotelàs. Arribavan lei convidats : d’un costat lei ministres, marchant a pès comptats e seguits dei Grands dau reiaume ; de l’autre, Quinquina, un ton regde, e lo punh sus la anca, rebatlant après eu la populacion dei borgadas. Ais agachs qu’aquelei doas chormas escambiavan a flor e a mesura que se saravan l’un de l’autre, èra aisit de preveire que la mai franca jòia e l’entenda la mai corala acabarián de senhorejar a flor e a mesura d’aquela polida fèsta. Lo cortègi dei ministres veniá de desbocar sus lo plan ; un orquèstra, mascat per una paret de cactus e d’aloés, atacava dins un grand bruch l’èr nacionau de Tambolina.

» Tomàs Legoff aviá sasit, donant un còp d’uelh, totei lei detalhs d’aqueu tablèu campèstre. Tot èra lèst, esperavan pas qu’eu per servir. Reculèt esglairat e se roncèt ambé violéncia dins sa cambra. Aquí, te pòde pas descriure tant se veguèt furiós. Aguèt la pensada de botar fuòc ai quatre recantons de son palais e de s’ensevelir grasilhat sota leis escombres. Rompèt, saquejèt tot çò que li tombava sota la man. Cristaus e porcelana, tot volèt en esclat. Dins sa ràbia que creissiá e que respectava plus ren, trepejèt son mantèu de plumas, lo desplumèt, l’estracèt, e pendent un moment  se veguèt envolopat dins una nívol de plumas de canarin que, coquin de sòrt, semblavan, s’estacar a sa pèu. Fin finala, decidit a disputir sa vida e a la vendre cariventa, s’armèt d’un tomahawk, mena de rompatèsta que fa partida dei mòbles de la corona, e s’acampèt davant la pòrta, lèst a ensucar toteis aquelei que se presentarián.

» Se teniá aquí dempuei un quart d’ora ; un charivari espaventable lo tornèt sus lo balcon. Vaquí, amics, çò que se passava : a pron pena arribat sus lo plan, Quinquina aviá significat sei pretencions dins una lenga imperiosa e auturosa. Vesiá pas d’incovenient a çò que la populacion dei borgadas fuguèsse relegada ai bas bots de la taula ; mai, atendut que personificava d’espereu la majestat dau pòble, esperava ocupar la plaça d’onor. Abandonava ai ministres lo drech de gostar lei promiers au rostit e de s’assegurar s’èra ben cuech ; mai se servava lo melhor morcèu e declarava amb insoléncia que lo donariá a degun.

» Aquí dessús, Quinquina, au mesprés de tot çò que se devèm entre gents coma fau, aviá escampat una sopiera a la tèsta dau president dau consèu, e lei dos partits de s’emponhar. Mesclats e confonduts, lo pòble e l’aristocracia se penchinavan coma podián, mentre que l’orquèstra contunhava de jogar l’èr nacionau de Tambolina.

  » Temoin d’aquela scèna de familha, Tomàs Legoff trantalhèt pas, èra lo temps que faliá ; encambèt l’apueg dau balcon, se laissèt resquilhar lòng de la paret, tombèt sus son cuòu, se quilhèt, e manjèt camin. Se cresiá sauvat, quora fuguèt apercebut, lòng d’una lèa, per un marmiton que donèt tanlèu l’alarma. Calèt la lucha, e lei dos camps se sarrèron per córrer d’un comun acòrd, après la preda que leis escapava. Fuguèt d’una part l’autra una escorreguda bauja. Lei estajants avián bòna garra, Tomàs,  gròs e gras qu’èra, aviá d’alas a sei talons. Jamai lebra lançada e perseguida per una chinareda despleguèt tant de velocitat, de rusa e d’estratagèma. Trespassava lei baranhas e lei rius, se colava dins lei brossalhas, desapareissiá dins lei talhadís, se resquilhava dins lei plecs dau terren. Tant lampava davant eu de l’abrivament dau bolet, tant, per de contorns inatenduts, despistava lo caçum. De lo veire tant leugier, tant veloce, auriam poscut dire que la graissa aviá la proprietat de flotejar dins l’èr coma dins l’aiga. Auriam dich un oire carejat per un auragan.

» Mai d’un còp lei estajants s’èran demandats se l’abatrián pas a còps de sagetas ; la paur de lo degalhar leis aviá sempre retenguts. Avián lo gost finòt e volián lo prene viu, sens avaria e sensa daumatge. Quinquina, aqueu de totei que lo sarava dau mai pròche, delicat, s’èra provesit d’un esparvier, dins l’espèr que podriá l’envelopar e lo pescar coma un peis volant.

  » Ansin secutat, lo rei de Tambolina aviá ja fach lo torn de seis estats. Començava a alenar, quora, parvengut sus un dei punts culminants de l’illa, descubriguèt un bastiment que passava, totei velas defòra, lòng dau ribatge. Aquela vista reviscolèt sei fòrças, se precipitèt vèrs la còsta. Quinquina lo seguissiá de tant pròche, que dos còps aviá gitat l’esparvier, mai sensa posquer l’aténher. La desliurança èra a venir per Tomàs, l’ocean se dubrissiá davant eu coma un pòrt. Coma bombissiá de ròcas en ròcas, cabussèt dins lo bèu Pacific, e ansin se creseguèt desbarrassat de sei serviciaus, quora lo malurós se sentiguèt emprisonat dins lei malhas d’un fialat  que s’embarrava sus eu e lo quichava de part e d’autra. Aquò èra l’esparvier que Quinquina veniá de lançar dau naut dei baus, au moment onte lo monarca s’entraucava dins leis ondadas.

 » Mancava pas qu’a ragantar l’esparvier en lo naussant a pic, lòng dei baus. Lo pretzfach èra malaisit, e jamai Quinquina, e mai fuguèsse vigorós, l’auriá menat a bòna fin sensa l’ajuda deis estajants que s’èran recampats amb eu sus la còsta.  Totei, sensa distinccion de reng, se meteguèron a l’òbra, ardents tant s’atalavan au dinar, e que l’exercici que venián de faire aviá traucat l’estomac dins de proporcions remirablas. Lei  ministres d’esperelei tiravan coma de lemoniers, tant cranhissián que Quinquina se prevauguèt de sa pescassa miraclosa per arborar encara un còp sei pretencions.

» A la vista dau fielat que sortissiá pauc-a-cha-pauc de l’aiga, tant pançuc coma rebombit coma s’aviá agut embarrat dins sei flancs un ton mostruós ò una baleneta,  de crits de jòia espetèron. La preda èra viva ; podiam ne’n jutjar ai remolins de l’èrsa e ai subre-sauts dau famós captiu que se debatiá dins lei malhas de sa prison. Lèu, sota leis esfòrçs capitats e recampats de la chorma afamada, lo fais montèt dins l’espaci. Montava plan planet, tanlèu ambe la resignacion de la majestat, tanlèu ambe lei convulsions de la ràbia e dau desespèr. Quau auriá poscut s’avisar, en vesènt dau larg aquela massa caminant dins leis èrs, qu’èra lo rei de Tambolina que rintrava ansin dins son reiaume ?

 » Pasmens, a flor e a mesura que s’aprochava de la fin finala, Tomàs 1^er semblava retrobar una vigor novèla e de fòrças inesperadas.  Se brandissiá e se bolegava coma un diable aspersonat. Tiralhat, l’esparvier montava, davalava, montava un còp de mai en se torçant e se turtava contra lo desbauç dei rocàs. Desralhat per lo fretadís, tibada e bolegada mai que çò que fau, la còrda, a cada instant, menaçava de rompre. L’atalatge bufava, lo ministèri s’alassava. Enfin, un crit de trionfe resclantiguèt sus lo litorau ; après una ascension qu’aviá pas durat doas oras, la partida superiora dau fielat atenhiá lo nivèu dau bauç ; mai vaquí ben una autra fèsta ! Au rebors deis ases que se baton quora manca lo fen au rastelier, leis estajants, qu’avián fach causa comuna quora s’èra agit de córrer après la mangiscla, se divisèron un còp de mai tre que pensèron la téner.

» La lucha èra a recomençar, d’autant mai implacabla qu’una fam devoranta enfuocava lei passions politicas e enverinava l’òdi dei partits. La cima dau còne despassava a pron pena lo ras dau platèu, que Quinquina e son monde s’èran precipitats dessús e l’avián agantat per lei promièrei malhas. Confles e desfisents, lei Grands e lei ministres avián escampat la còrda e ara s’èran gitats sus l’esparvier. Lei dos camps tiravan cadun de son caire, en s’invectivant l’un l’autre. Quinquina invocava sei drechs de presa, lo president dau consèu invocava sei drechs d’alatge. Coma de crampons de fèrre, lei dets crocut se disputavan la trama. Lei narras fumavan, lei bocas escumavan, lei dents beluguejavan e gitavan d’ulhauç.

  » Tancat per l’espaventa, acoconit au pregond de son croton, lo rei de Tambolina donava plus de signe de vida. S’agissiá plus per eu de saupre se seriá manjat cuech ò crus, per lo pòble ò la noblesa, quora subran, gramaci au coquin de sòrt ! atencion tilhosa de la Providéncia que velhava ostensiblament sus lo cap de nòstra dinastia ! au moment de prene tèrra, lo fielat petèt, se rompèron lei malhas, e lo còrs de Tomàs 1^er, tirassat per son pròpi pes e perçant una larga traucada, tornèt tombar, coma un avalancament, dins la mar.

  » Vos pintarai pas lei consternacions dei bòns estajants de Tambolina ; aquelei doç amics restèron totei ensucats sus plaça.

» Èra ja luenh l’ex-rei.

» Ambe lei biais d’un pòrc de mar se jogant dins l’èrsa, fendisclava lo bèu Pacific e s’endraiava vèrs la nau que, per assistir au desnosament d’aquela scèna estranha, se tancava a quauqueis encabladuras dau maratge.

  » Èra un brick american.

» A pron pena montat sus lo batèu, Tomàs Legoff se remembrèt tanlèu de son ancian mestier : escalèt lentosament leis enflechuras dau grand mast e se calèt tot d’una dins la gàbia.

» Tornèt prene son trin lo bastiment e resquilhava en vista de la còsta.

» Leis estajants èran encara sus lo bauç, tancats, estabosits, la boca badanta e regolanta.

» Tomàs faguèt un pam de nas tras que capitat.

» — Dinatz sens ieu, que cridèt.

» Puei, fasènt un virafàcia e mostrant la partida dau còrs qu’avián la mai cobejada, apondèt d’un biais expressiu :

» — Vaquí per la Constitucion ! »

La Ròca dei Gabians. Episòdi 11

 Capítol 11

Agantat coma un marrit maufatan, l’auguste fugitiu, quasi mòrt, aguèt pasmens la fòrça de se revirar, e se trobèt fàcia a fàcia amb una mena de monina qu’èra pas que Quinquina eu-meme, Quinquina escortat de totei sei collègas, qu’au dintre se dessenhava dins l’ombra, au promier reng, la douça cara de Bibi-Lolon. Sabètz, dròlles, que leis òmes d’aquí an recebut de la natura de sens d’una finèssa e d’una perfeccion prodigiosas. Per çò qu’es de l’ausida, ausisson l’èrba grelhar, lei formigas marchar, e leis ústrias entredubrir seis escaumas. Per çò qu’es de la vista, veirián una aranha fiular sa tela dins la luna, e quant au sentir, sentirián dau Poliguen lo perfum d’una saucissa qu’òm fariá grasilhar au borg de Batz.

» A pron pena sortits dau tibanèu onte venián de téner l’acampada, Quinquina e sei companhs avián niflat lo musquet de rei. Totei fins coma de rainards, s’èran dobtats sensa relambi de quauqua ren e, seguissènt a la pista mon deplorable àvi, avián poscut, sensa se donar fòrça de mau, arribar en meme temps qu’eu sus la platja.

» — Sénher, diguèt Quinquina ambe totei lei marcas de cortesia, Vòstra Majestat ignora pas qu’ai termes de la Constitucion qu’Ela a jurat de manténer, la sortida dau reiaume es formalament enebida a nòstrei reis.

» — Òu dròlles, òu dròlles ! bretonejèt lo rei sensa fortuna que se teniá pas plus sus sei cambas, voliáu d’un biais simple, faire una passejadeta en mar. Après tota una jornada consacrada au bonaür de mon pòble, me fuguèt estat douç, l’avoe, de poder, pendent quauqueis oras, oblidar dins auqueu barquetonet leis enuegs de la grandor e lei pensaments dau govèrn.

» — Sénher, s’i opausa lo govèrn. Lo permetriá la constitucion, que vostrei fidèus gausarián un còp de mai vos adreiçar d’umiles repròchis. Lei nuechs son fresquetas a.n aquela sason, un raumàs de cervèu es lèu agantat, e deman avèm una ceremònia que reclama vòstre concors.

» — Una ceremònia, mon car Quinquina ?...

» — òc, Sénher, una taulejada patriotica onte tota la populacion de l’illa dèu prene part…

» — E onte l’abséncia de nòstre sobeiran tant aimat seriá peniblament remarcada, apondèt Bibi-Lolon d’una votz melodiosa.

» — Coma aquò me pertoca, dròlles ! Que m’agradariá de veire totei mei serviciaus a l’entorn de ieu a la mema taula ! Pecaire, cranhisse ben que l’estat de ma santat me prive dau plasèr d’assistir deman a vòstre acamp. Me vesètz fòrça fatigat, mon bòn Quinquina.

» — Anem zo ! s’escridèt Quinquina. Lo Senhér Vòstre pòu pas anar tant ben. Siatz gràs de lard e gròs coma una tona.

 » — Aprenètz, Quinquina, que lei malautiás mai tarriblas son aquelei que presentan totei leis aparéncias de la santat. Coma me vesètz, dròlles, me tibe dau jorn a la jornada. A ! Qu’aquò’s pesuc lo poder ! Es un pretzfach regde que de menar lo carri de l’Estat. M’agradariá mielhs de fendisclar de lenha. Aquela graissa espepissada per mon pòble amb amor, aquela graissa es pas que confladura. Aquela ventresca, que vos torna fièrs, aquelei carns grassolhetas, aquelei colors vermelhas, tot aquò, dròlles, es faus, es de l’imitacion. Fisicament parlant, siáu una trocha bofada au fuòc. Çò que i a  de mai significatiu dins lo mal inconegut que me tarabusta, es que ma sang, cramada per lei velhas, es venguda coma de poison. Totei lei nieras, totei lei moissaus qu’an agut l’imprudéncia de s’atacar a ma pèu, tomban sensa relambi fodrejats sus plaça. Pas cap de matin onte me derrevelhe pas, de cadabres tancats au sòu.  Sabètz que la setmana passada, aguère la dolor de perdre Cacamba, la mai polida de totei mei moninas, aquela d’entr’elei que m’èra la mai cara perque semblava a Quinquina ; mai ignoratz ara coma aqueu animalet polidet es estat meisonat a la flor de seis ans. E ! Be ! coma dire ? Cacamba es mòrta, en mens de tres segondas, d’una leugièra mordedura qu’en jogant m’aviá facha au botèu. Anatz dire desenant se siáu en estat de bailejar deman una taulejada patriotica. Visca la constitucion ! Visca lo pòble de Tambolina !

» Aquela dichoneta èra estada debitada ambe tant d’assegurança e de bonomia, que sénhers lei sauvatges, sens èstre completament colhons, i trobèron pasmens un biais de pensar. Se consultèron d’esperelei, e Tomàs Ier se cresiá ja sortit d’afaire, per quauquei temps pasmens, quora ausiguèt Quiquina que disiá :

» — Çò que ven de nos contar aquí, son de cracas. Téne de sòrga segura que Cacamba es mòrta d’indigestion. Aqueu patron d’aquí, es un farcejaire. Fau i anar sensa vergonha : pasmens per mai de seguritat, l’ensejarem sus lei ministres. Ambe sei galavarditges costumiers, mancaràn pas de se jitar lei promiers sus lo rostit, e, nosautres, i tocarem après que l’auràn tastat.

» Aquela mesura de precaucion èra mens pròpria a rassegurar lo rei que non pas lei serviciaus ; Tomàs malautejèt mai que l’auriá vougut faire creire.

  » — Sénher, diguèt Quinquina, eriam luenh de pensar que la santat de Vòstra Majestat foguèt pas la mielhs establida dau reiaume. Pregondament esmoguts per lo tablèu de vòstreis infiermetats, se siam demandats se conveniá pas de remandar a de temps melhors la taulejada en question. Siáu regretós de vos anonciar que leis alestiments son tròp abançats per permetre un ajornament. Totei lei plats son comandats, totei lei convocacions son fachas. De mai, quora Vòstra Majestat coneisserà la tòca de la ceremònia que s’alestís, siáu convençut qu’Èla esitarà pas a l’embelir de sa preséncia.

» — Nos anatz parlar, Quinquina ! aquela tòca, dequé ne’n vira ? demandèt lo malaürós Tomàs, que cervaca un còp de mai a s’abusar, e s’arrapava ais erbilhas de de l’esperança.

» — Sénher es un usatge imemoriau dins lo reiaume de Tambolina, que lo pòble espère pas la mòrt de sei reis per porgir a cadun d’elei lo títol, l’escais que resumís sei qualitats e rampèla lei servicis per eu renduts a la nacion.  E be !  Sénher, es deman que lo pòble recampat dèu porgir d’un  biais solemne a la Majestat Vòstra l’escais d’aqueu Tomàs Ier que viurà eternament dins l’Istòria.

» — Acabatz, Quinquina. Aqueu títol d’aquí… Aquel escais ?

» — Vos lo escondrai pas, Sénher, èra pas quauqua ren d’aisit de trobar dins una lenga tant paura coma la nòstra une expression que resumèt tant de qualitats tant disparieras, que rampelèt tant de servicis renduts au país, e que faguèt pressentir a l’encòp totei aquelei que devètz li tornar encara. Entre Tomàs lo Gròs, Tomàs lo Bòn, Tomàs lo Benvolent, Tomàs lo Pacific, avèm longtemps trantalhat ; mai pas un d’aqueleis adjectius tornava pas pron fidelament lei sentiments d’amor e de reconéissença que ne’n siam totei penetrats. Enfin, ieu, Quinquina, urosa inspiracion dau còr ! ai trobat, ai prepausat, ai fach adoptat sensa pena lo vertadier, lo solet títol que convèngue a la Majestat Vòstra e deman, au mitan dei transports d’una fola idolatra, dins lo tust dei gòts, dins lo bruch dei fanfaras, serà proclamat Tomàs 1^er lo paire Norricier de sei subjèctes.

» — Me flates, Quinquina, me flates ! diguèt lo rei que creguèt tombar au revers, e que butèt la cortesia de tocar la man d’aquel abominable insular. Avètz ben rason, car amic, trantalhe plus, assistirai deman a.n aquela taulejada ; serà lo jorn lo mai bèu de ma vida. Òu dròlles, podètz me faire fisança ! E ara, aluenhatz-vos. Desire èstre solet. Vòle, cochat a la chut-chut dins aqueu barquet, meditar e alestir tant que fau la dicha qu’improvisarai deman au dessèrt.

» — Sénher, diguèt Quinquina, seretz mielhs cochat dins vòstre liech. Aqueu barquet fai pas partida dau territòri, e es formala la constitucion. Sensa vos comandar, nos anam vos menar un còp de mai dins lo palais vòstre.

» En acabant aquelei mòts, l’envelopava ambe suenh dins son mantèu de plumas d’aucèus, qu’aviá rabalhat d’esperèu sus la grava, puèi lo cortègi s’endraièt vèrs lo sèti dau govèrn.

» Lo monarca marchava de tèsta, seguit a distància respectuosa per tota la chorma que lo quitava pas deis uelhs e qu’espepissiá sei mendres escarts. Cresiá pas qu’en Bibi-Lolon. Franc dei maudichas paraulas qu’avián revòutat son aurelha e son còr, podiá pas creire a tant d’ingratitud e de perversitat dins un atge tant tendre, li semblava impossible que Bibi-Lolon l’ajudèsse pas a sortir d’aquela pausicion desagradiva onte se trobava.

» Coma se sarava dau palais, sens interrompre sa marcha se revirèt vèrs son escòrta, e, d’un biais qu’aviá ren perdut de la nautor dau comandament, convidèt Bibi-Lolon a venir prene plaça pròche d’eu. Lo sauvatjon se rendèt tanlèu a l’òrdre de son rei. Caminèron quauquei temps en silenci, lo rei pensatiu e sorne, Bibi-Lolon suau e sonrisènt.

 » — Bibi-Lolon, diguèt fin finala Tomàs a la chut-chut, dau biais que podiá pas èstre entendut deis autres, sabes çò que siáu sempre estat per tu. Seriás lo mai mespresable deis òmes de ta raça, s’èra necite de lo rampelar. As trobat a.n ieu, diriáu pas lo melhor dei mèstres, mai lo mai atentiu e lo mai devoat de teis amics. T’ai comblat de gràcias e de bontats. Quora i aviá un faisan sus ma taula, siás tu qu’engolissiás lei doas alas. Ai pas jamai tastat d’una crema dei pistachas que ne’n aguesses lipat la mitat. T’ai susprés mai d’un còp que raubaves mon gardamanjar. A l’escondon, m’as begut tres litres de ratafia. Sonrisiáu, te laissave faire, e me demandave solament perque te donaves tant de pena de raubar çò qu’èra tiu. Ta preséncia m’apasimava. Te sonave quora veniás pas, ò laissave mei fustatges daurats per anar fumar dins ton tubanèu lo calumet de l’egalitat. Te disiáu tot, aviáu pas de secrets per tu. Dins lei ceremònias publicas, preniás plaça pròche de ieu. Ères lo mai naut dins mon arma. Podiam creire, quora se mostraviam ensems, qu’ères nascut sus lei marchas dau tròne. Vaquí, Bibi-Lolon, per prètz de sei benfachs, patiràs-ti que ton rei, ton mèstre, ton amic, sigue mes a l’aste coma una simpla giga de moton ?

» — Siáu pas ieu, mon bòn mèstre, es aquel ase de Quinquina que vòu qu’òm vos mète a l’aste, repliquèt Bibi-Lolon d’una votz de flaüta. Ieu, voliáu qu’òm vos sautèsse coma un lapin, e qu’òm vos serviguèsse d’una sauça ravigòta.

  » — Ensucat, bramèt Tomàs laissant eclatar son indignacion. Es pas de creire aquò, es pas de creire ! Tu tanben, infame Bibi-Lolon, siás lest a engolir ton rei !

» — Coquin de sòrt ! mon bòn mèstre, respondeguèt Bibi-Lolon d’un biais suau, tant estonat coma esmogut, perqué vos aurián tant noirit pendent mai de cinc mes e engraissat d’un biais tant carivent ?

» Tomàs Ier tornèt silenciosament sus son pitre lei pandorèus de son mantèu de plumas, puei clinèt la tèsta e quinquèt pas mòt.

» Quauquei minutas puei, lo cortègi calèt davant la grasilha dau palais. Embarrèron lo rei, placèron tres faccionaris a cada pòrta, e fins au calabrun de patrolhas armadas reguejèron e reguejèron encara l’illa tota.

» Qunta nuech, dròlles, qunta nuech ! Avisatz-vos lo rei de Tambolina que barrutlava sensa candela dins son palais desèrt, dins aqueu palais vengut per eu, en mens de quauqueis oras, una prison d’Estat, e d’onte ne’n sortirà plus que per s’enanar au sacrifici. Après aver fach lo torn de seis apartaments, e s’èstre assegurat que tot espèr d’evasion li èra defendut, lo paure òme plorèt, la tèsta dins lei mans. Èra jogada la galejada, anava començar lo grand teatre. Aviá manca pas la ressorça de s’espocar contra l’ingratitud dei pòbles ; lei darnièrei paraulas de Bibi-Lolon l’avián completament desencigalat. Tomàs 1^er  veniá de s’avalir coma una ombra chinèsa : restava pas que Tomàs Legoff, l’ancian matelòt de la Bellone.  

» A ! colhon de la luna, se disiá-ti, quau posquèt creire un sol instant qu’èra per ton meriti e per teis uelhs polits que te rendián tant de suenhs e tant d’omenatges ! Colhon, colhon de la luna que te siás laissat prene a d’amorças tant grossassas e qu’acceptaves coma argent degut l’admiracion de tei serviciaus, quora fasiás pas que de te gavar dau jorn a la jornada e de digerir de la jornada au jorn !

» Se rementèt la faula de mèstre corpatàs sus un arbre quilhat : çò que i aviá d’estransinant dins aquela situacion d’aquí, es coma èra estat lo corpatàs, anava èstre lo fromatge. De temps en quora, s’escapava de sei soscadissas per escotar lo bruch dau defòra ; èra lo pas en cadéncia dei patrolhas ò lo crit dei sentinèlas que se sonavan e que se respondián. Li semblava que son còrs enairava ja uno olor de rabinat, e, que que se posquèsse dire, capitava pas a prene partida dau sòrt que l’esperava. Reconeissiá fin finala que son rèine èra pas estat qu’una lònga seria de drilhança e de tamponas ; mai, a la vèlha d’aquitar la carta, trobava lo totau un pauc gròs. Làs de tant d’esmai, vos i vese, s’escampèt un darnier còp sus lo jaç reiau e acabèt per s’endormir, rotlat dins son mantèu de plumas. »

Testard

 

Testard

 (cançon inedicha, escricha per lo  grop LA MòSSA)

Ai pas seguit l'estèla

Que mostrava lo cèu

Ai pas seguit l'estèla

Ai pas tastat lo mèu

 

E coma siáu testard

Èra adejà pas mau

E coma siáu testard

M'an dich de carnavau

 

Ai pas seguit lo mèstre

Pas seguit sa leiçon

Pas regardat sa tèsta

Pas cantar sa cancon

 

E coma siáu testard

Èra adejà pas mau

E coma siáu testard

M'an dich de carnavau

 

Ai pas seguit mon paire

Per  jogar au balon

Ai pas seguit ma maire

A pas totjorn rason

 

E coma siáu testard

Lo quitarai l’ostau

E coma siáu testard

Tot sarà carnavau

Un òme crudèu

 Novèla inedicha premiada pe LO CAOC a Barcelona. 

Dimecres lo 17 d’agost de 2017

Cara Lucia,

Pòs cercar dins lo liech vueje, pòs desvirar lei linçòus. Segur, coma cada nuech, lo cat nissarà entre mei cambas mai aqueste còp dormirà dins mei draias envoladas e dins lei plecs de mon anciana preséncia. Dins aqueu liech que fas cada jorn trobaràs la treva de ieu e leis ombras blavas laissadas per lei fenèstras entre-dubèrtas dau matin que s’arbora. Un trauc dins lo liech a la plaça de ma siloèta. Un pauc coma aquelei cadabres dessenhats a la creda dins lei romans policiers.

Alora, per restablir la veritat, es una letra papier que recebes uei. Degun reçaup pas plus de letras papier. Degun ne’n escriu. Ieu e tu, poirem dire qu’es nòstra darnièra experiéncia comuna. Una letra papier picada a l’ordenador, rai, mai una letra papier.

Es l’estiu. Siam pròches de nòstrei vacanças d’ensenhaires. Escrive dins lo trin.

Perqué partir ? Ara ? Subran ? Dubrís ton parapluèia : aquí ma pluèia de repròches. Me fas pietat, Lucia, as jamai agut lo sens de la realitat. As viscut dins ta mar bèla de messòrgas. Sabe pas se t’ai jamai aimada. T’ai aimada per obligacion sociala. Òc, faliá ben aimar quauqu’un per exisir a l’alba deis annadas 2000. Lei collègas se metián en parèus, laissavan leis amistats masclas de la fac au vestiari. Puta de pès sociau que fa venir lo vielhum tròp lèu. Faliá s’intallar, coma leis autres e se pas trobar solet sensa lei collègas, se pas retrobar solet a beure dins lei bars estudiants. Après leis estudis, après lo CAPES faliá una vida regda, una vida adulta, que semblariá an aquela de nòstrei gents. Ganhar sa vida coma lei companhs de la fac. Faliá abandonar sa jovença. S’installar. Se maridar puei. E l’abitud nos prenguèt dins son revolum. Aquò t’anava. Siás una femna simpla. Òc, aquò t’anava. Ieu, aquò m’acomodava. Se podiam pagar lo cable, la television privada, plus tard faire lo credit per un ostau ; a dos tot s’acomoda. Agradava a ta maire, èra aquò l’important : faire plaser a ta maire que siás orfanèla de paire coma dins un marrit manga. Ma fista, una vida d’amor, Lucia, aquò ronroneja.  24 ans d’amor e dire que versemblament te mesfisas de ren e de degun. Lo sòrt a vougut qu’as pas poscut me faire d’enfants. Dire que l’ai acceptat : non pas.  Èra un ròtle. Dire que l’ai acceptat e ben èra un tsunami dins ta ma bèla de messòrgas onte me siáu negat. La tèrra deis òmes, dei femnas, se bastís sus de mars bèlas de messòrgas.

M’avise de tot. Te vese. Aqueu matin d’estiu, fas lei valisas per totei dos.  Lei valisas, leis as fachas. Ambe tei listas de comissions, de linge de prene se fai bèu, se plòu, se se banham, lei filmes de telecargar per l’avion, lei pòdcasts d’escotar, la trossa de teleta, lo juste pès dau bagatge per lo low coast, la trossa de fàrmacia per lo quotidian mentre que sus « nòstra » illa auriam poscut, sensa la guida, sensa la mapa, sensa crenta, deguna, de se faire mau, per un còp, improvizar de vacanças de desirança, de rescòntres sus lei platjas saladas e leis èrsas caudas de la mar Egèia.  Mai non, t’ausir dire tei listas a nauta votz, ta nauta votz aguda jamai pausada (dempuei quant de temps ensenhas que sabes pas parlar pron fòrt ?) es sempre la mema sansonha. Fau butar leis escotaires dins leis aurelhas ben pregond per oblidar que fas de playback dins aquela comedia musicala qu’es nòstra vida. Una vida clafida de listas e de liechs fachs per èstre jamai susprés e jamai ren viure.  

Alora, òc, partisse mai es pas per lo viatge qu’as previst. Dire que deviam partir deman per Lesbòs. Deviam partir  per Lesbòs e me vaquí dins lo Renfe que me mena un còp de mai per Barcelona. Òc, un còp de mai. Dubrisse lei vanas : lei dimenjadas que te disiás anar per de formacions pedagogicas qu’èran de congrés,  de « formacions de formators » coma dison dins lo parlar dau mestier èran sonque de rendètz-vos d’amor ambe quauqu’un mai. Aquelei dimenjadas magicas èran pas per tu. Totei aquelei dimenjadas, t’ai trompada. Mai tu… tu… ninòïa… ne’n sabiás ren…

Au moment dau despart per Lesbòs, trobaràs lo liech vueje. Me cercaràs. Me sonaràs. Anaràs, caluda, en pijama, dins la carriera. Me sonaràs coma s’aviás perdut ton cat amb aquela votz particulara que prenes per  lo sonar : pilipilipili ! Aquela votz que prenes per me parlar tanben an ieu e que me fa tornar a tu coma lo reflèx de Pavlov. La messatjariá te respondrà que lo numero mieu qu’as demandat existís pas mai. Sonaràs la policia. Diràs : « es pas son biais de pas me dire quora partís ». Mai la policia, ela, es pas son problèma. Per elei una desaparicion es seriós après lei 24 oras. Demandaràs a la vesina. Faudriá pas que siá anat córrer e qu’aja agut un accident. 48 ans. Eu, qu’a jamai fach d’espòrt subte… Es benlèu mòrt darrier un clapàs dins la garriga.  S’es escanat sus la penda de la carriera dau Tira-Cuòu onte fa son footing. Dos jorns d’espèra sensa novèlas a te rogisar e vaquí la fin de l’inquietud.

Trobaràs enfin ma letra. Letra de solatjament, arrestaràs tei desmarchas alèrta enlevament, sonaràs lo comissariat, geinada. Seràs ridicula. Non. Non. Te vese dire : l’ai retrobat, sénher lo comissari. Vene de reçaupre son envelopa. Òc, es una istòria d’amor finida, sénher lo comissari, nani, m’i esperave pas. Sabe, es pas seriós de geinar una institucion de la republica francèsa per una separacion amorosa. « Òc, diràs, auriáu poscut esperar lei 24 oras demandadas. Òc, eriam maridats. Pas d’enfants. Mai, enfin, sénher lo comissari a partit sensa lo dire ? Pòde portar planh perque la cançon d’amor s’acaba ? »

Ai cambiat de telefonet. Mon i-phone ais escobilhas. Es un autre ieu envolat, l’i-phone dins leis escobilhas au mitan pudissènt deis espinas de peis e dei boitas de Cranc dei Pinças d’Aur. Nani. Siáu pas mòrt. Vaquí. S’aquò pòu te sotlajar un pauc. Siáu pas mòrt mai t’aparténe plus. Pòs començar a faire ta crotz e cargar ta rauba de vèusa e mai se lei tradicions, lei rituaus folkloristas, lei religions nos agradan pas, cargaràs una rauba de veusa negra pasmens. Serà, se vòls, una rauba epsicologica ò simbolica mai la cargaràs pasmens ambe la veleta coma dins lei filmes d’Hitchcock. De tot biais, pòs faire çò que vòls : serai pas aquí per lo veire, Lucia, anciana filha de lutz dins ta rauba de vèusa negra que te tornaràs encara mai vièlha.

Subran, un bruch violent. Lei frens se craman contra lo ralh dins un crenilhament intenable. Cracinaments. Olor de cauchó brutlat. Tot belugueja e tot s’amorça. Un chinàs-lop nifla entre mei cambas.  D’autrei chinàs-lops niflan d’autrei cambas e d’autrei viajaires que s’exclaman en catalan, en occitan, en arabe ò en francés. D’òmes de negre vestits coma de robocòps se bandisson dins lo vagon. Onte siam ? demandan lei viatjaires. Siam a Perpinhan, dise en agachant lo panèu d’indicacion blau sus fons blanc. Lo centre dau monde. Lei robocòps nos fan sortir sus lo cais. Serà pas lòng, dònas e sénher. Dubrisson totei lei valisas, totei lei sacs. Fai un calimàs que te dise pas. A calat, la tramontana. Plan vigipirata, çò dison. Plan vigipirata. Tot ara, parlave de defuntar. Es coma aquò que se viu una separacion. E la violéncia ? Parlem ne’n de la violéncia. Egoista, e mai dins ta dolor, viuràs la violéncia de mon despart coma vive ara aquela secossa policièra dins aqueu trin ?

Quant de temps esperam aquí dins lo solèu que tomba ? Lei catalans, leis arabes, lei francés dison que se lei policiers fan aquò es que i a ben una menaça a un endrech. Un policier tot en medalhas se presenta e nos ditz que non. Non pas. Qu’es una verificacion costumièra. Ma fista. Lei crese pas.

Mentre que me paupan e me furnan, me dise : me van pas faire lo còp, un còp de mai ? L’esglari, tornamai. Siáu estat traumatizat per leis eveniments francés a n’en faire de chauchavièlhas. Ne’n faguère una malautiá. Me remente, dolorós, de l’atemptat istoric a París. Sabon pas lei policiers catalans coma, lo 13 de novembre de 2015, ai viscut lo meme furn dins una gara SNCF quora tornave d’un acamp sindicau (aquí te dise la veritat, ère ben a París aqueu jorn d’aquí, per lo SNES e non pas ambe ma calinhaire) lo jorn onte an tirat sus de joves e de femnas dins leis estadis e lei cafés ? Èra lo matin. Ère a esperar davant lo bar dau Trin Blau per m’entornar a Nimes. A l’epòca viviam dins l’apartament de la carriera generau Perrier.  Èra la debuta de l’après miegjorn. An empachat lo trin. An sortit lei valisas dei gents ja installats. An sortit lo monde dau trin. Vesiáu aquò dau bar-restaurant, lo Trin Blau. Puei, nos faguèron davalar sus lo cais, faliá quitar lo bar que menaçava de petar a l’anoncia d’un còp de telefone anonime, nos faguèron assetar sus de bancs, lei mans sus la tèsta. Nos furnèron totei. Esperavan la mòrt a un moment ò a un autre, aqueu jorn d’aquí. I aviá ben una menaça a un endrech. Puei parlèron de faussa alèrta. Tot rintrèt dins l’òrdre. Lo trin partiguèt una ora puei. Rintrère a Nimes. Fagueriam l’amor a mon retorn, convenablament, coma de costuma. Dormiguère coma una soca. Una sèt me sequèt la garganta au mitan de la nuech mentre que dormissiás e me desrevelhèt malastrosament.

La nuech, fau pas dubrir leis ecrans. Sus lo Face Book, recebiáu de messatges d’amics ò de familha parisenc, me mandavan de causas ansin : « siáu a l’abri, t’en fagues pas. Risque ren. » Compreniáu pas. Qué ? Perqué m’inquietar per d’amics, de cosins, que me plantèron aquí en Provincia mentre qu’elei fasián son mestier sus París e m’ignoran en temps normau completament que siáu pas nascut dau bòn costat de la borgesia, perqué me donan ara, sus aqueu malhum sociau, aqueu signe de vida ? Son-ti pròches de la mòrt ? Perque aguer crenta per leis amics oblidats ? Perqué m’escrivon subte ? Qué riscan dins un país liure coma França ? Èra-ti ligat a l’afaire dau trin ? Non pas. Dins la nuech, lo chaple anonciat aviá près. Aquí, aluquère la television e veguère l’orror. Aviáu agantar lo bòn trin, a la bòna ora, ieu. Aqueu de la marrida alèrta. Ère partit sens auvari. Èra lo bòn. Mai tard, mentre que dormissiáu plan planet en Occitània, d’òmes avián tirat sus de joves sus lei terrassas dei cafés a la capitala.  D’òmes avián ensajat de faire petar un estadi. La velha, lo 12, aviáu passat la serada en terrassas ambe lei sindicalistas a beure e a cantar. A un ser pròche, a un trin pròche, a un café ò a un match pròche e ère mòrt sus la terrassa d’un café parisenc. Lo baticòr me prenguèt tota la nuech. T’ai pas desrevelhada. Podiás pas saupre coma es de passar pròche de la mòrt. Puei, va sabes, siáu anat en cò dau metge de jorns e de jorns. Ieu, que malauteje jamai. La paur me preniá leis oras, lei minutas de ma vida, de mon sòm, de ma vida videnta. Sabe brica pas se sabiáu encara ensenhar davant leis escolans. La paur me bailejava. Ambe difficultat, la paur, pauc-a-cha-pauc. Lei terroristas ganhavan dins ma persona. Lo piéger èran lei moments onte fremissiáu sensa rason ambe l’impression qu’una ombra negra m’esperava dins lei parkings dau licèu per m’estrangolar quora m’entornave a la veitura lei sers d’ivèrns onte leis cors cabussan dins la nuech.

Uei es dins la gara de Perpinhan que l’istòria torna començar. Mai, nani. Ai pas paur. Sabe que se ne’n sortissèm sempre d’aquelei paurs. E un còp de mai, es bòn. Nos furnèron per pas ren. Sabe çò que marcha ara : dins aquestei moments, pregue la Santa Maire, marcha sempre e mai siguesse pas catolic. Fau dire que m’invente lei mòts de la preguiera tant siáu pas anat au catechisme per educacion puei per conviccion. Un atemptat d’evitat ? Sabe que siáu nascut per escapar ais eveniments de l’istòria, ara. Siáu un Highlander.  E sabe pregar la Santa Maire a mon biais.

Un pauc forçat de sortir sus lo cais, ai sentit la calor de Perpinhan. Semblava au temps douç de Barcelona coma un micro-climat dins l’ivèrn, coma una parentèsi encantada quora vau, a la chut-chut, rejónher Alina.

Lei rendètz-vos esconduts amb Alina a Barcelona.Quora lo mistrau de febrier nos entretaia lei labras sus lei còlas de Nimes, lo temps nos carreça a Barcelona. La vese. Lei braç grands dubèrts. Alina a vint ans de mai que non pas tu. Mai saup viure. A viscut l’aventura : a pas viscut la fac. Es responsabla d’un musèu d’art contemporanèu, lo MACBA. Conéisses pas. T’agrada pas l’art contemporanèu que consideras coma de dessenhs d’enfants. Parlam de Tapiés. Regretam lo temps dau café lo Pastís. A barrat. Barcelona perd de sa catalanitat. Lo barri gotic es pas plus lo barri gotic. Lo barri gotic es alemand ara. Me fa rire. Lo barri gotic es per lei toristas alemands. Nos empacha pas de tastar de tapàs congelats sus lei botas dei bodegas. Fumam coma tot lo monde aicí, lei megòts escampats au pé dau bar en fusta. A la fin dau sejorn, ai sempre enveja d’una ensalada vèrda tant engolissèm lei Gin Tonic (es un art, lo Gin Tonic catalan), lei patatas bravas e autrei croquetas. A mon tornar, as jamai sentit que tubave enlai ? I a benlèu un briu que me niflas pas plus coma lei chins dei trins. M’enfin quora lavas mei vestits, deves ben sentir l’odor d’una autre e l’odor de la cigareta.

Programa dau viatge ? Pòu t’interessar ara que sabes que siáu pas mòrt. Anarem pas sus lei Ramblas, Alina e ieu. Lei Ramblas an perdut sei gàbias ambe seis aucèus qu’encantavan lo plan. Lei Ramblas son de causas per toristas japonés (alemands, japonés… ai en òdi lo monde entier, va fau dire). I a de palhassas que jògan lo mime Marcèu. Leis aucèus son pas plus en preson, remplaçats per de paëllas congeladas per chinés, japonés, francés e alemands que s’i conéisson pas. Siáu crudèu, un òme crudèu. Es ta fauta. La fauta a la vida que m’a bacelat perque ma vida, m’as retengut de la viure, jove.  

E pique, pique, tornamai, dins lo trin dins la musica de la maquina que s’embala per ragantar son retard. Remarcaràs que la soleta causa que prenguère es aqueu PC. Sabe, i a totei tei cors dedins, dins lo disc dur e as pas fach de còpias. As tot estampat e recaptat dins de quasernàs. Fas pas fisança a l’informatica e ai hackers rus. Coma vas faire a la rintrada ? Vas tot tornar picar sus un ordenador mai, sus un autre disc dur ? E ben, cambiaràs tei cors. Te fau cambiar. (Rire cinic). Es per ton ben que partisse. Ò ton mau. Finala, te laisse tot : lo ben que te restarà es l’ostau. T’ai raubat ton arma.

T’escrive una letra papier. Trobarai ben un café internet per estampar lo papier, lo resquilhar dins aquela envelopa, qu’ai ja lipat lo sagèu, qu’ai ja emplenat l’envelopa per pas plus escriure l’adreiça francèsa dins lo país qu’ai causit ambe la novèla femna qu’ai causida. Ai pres corrier rapide, per lo sagèu, finala, patiràs pas tròp de l’inquietud. Me sòbra un fond bon. Lo perfum en spray dins ma pòca. N’i a que diràn qu’es mai simple d’èstre quitat que de quitar. 

Me vaquí sus lo plan reiau, a l’ombra d’un paumier, a gloglotejar un café acompanhat d’un bikini, aqueleis entrepans tant pichonets e gostós. Alina m’arriba de sei grands pèus blonds, sa talha de vèspa, una cigareta longa a la man. Une femna vertadièra. Me demanda çò qu’escrive. Li explique que siás importanta, que te deve lei promièrei minutas de nòstra novèla vida que farai sensa tu e que, doncas, siáu un òme d’onor, te porgisse ma respelida. Lo poton que me fa remplaça lei nòstres, envolats elei tanben : dempuei quora ai pas tastat ta lenga ? Ta boca ? Tei darniers potons èran sus mon front per me demandar s’aviáu pas freg davant Tele Foot, se voliáu ma cubèrta. Quora torne legir aquela darnièra linha sabe pas se deve rire ò ben plorar.

Tusta fòrt lo solèu. Alina me demanda se pòu agachar ma letra, ta letra. Me refuse. Siam dins lei darnièrei minutas de nòstra intimitat, Lucia. Alina, a lo temps. Penja sa tèsta sus mon espatla, coma aquò, plan planet. L’avenir e lo bonaür dins la solelhada fan sa corsa sus leis arcas dei terrassas. Tot ara, anarem descubrir l’apartament que crompam, au barri de Gràcia. « Mai coma vas l’estampar ta letra e la mandar ? » me demanda Alina. Lo Macba es trop luenh. Me ditz que coneis un estampaire pròche dei Ramblas, un ciber café ambe d’estampadoiras, per anar mai lèu, per jogar mon jòc de quasi dirècte. Farem una còpia papier de la letra. Vòle pas lei Ramblas. M’agradan pas lei Ramblas. Es per lei toristas alemands gotics que manjan de paëllas congeladas. Mai es per mandar la letra, l’estampar au mai lèu, se desbarrassar au mai lèu dau passat e de tu, Lucia. Me ditz qu’un mail seriá estat mai simple. Dise que m’agrada mielhs l’intimitat dei letras e qu’un mail es tròp violent. Li dise que la letra es l’acte de dubrir l’envelopa, es la gestula dei desparts. E la letra te fa esperar. Me demanda, s’es tant intime, perqué pas escriure a la man ? Li dise que l’escritura a l’ordenador es mai velòça e seguís sensa crenta, sensa lassitge e raturas lo fiu de ma pensada. Tòrna dire : « mai perqué pas un mail ? » A pas de criticar, es ma mèsa en scèna per mon darnier escambi ambe ma femna. Vòle pas laissar de traças per la polícia mai que mai e vòle que son inquietud siá tant granda coma es estat nòstre amor. Alina m’agacha. Se disputam pas. Se disputam jamai. M’escota. Troba aquò traç que romantic, fin finala. T’avoe, Lucia, que la letra papier m’ajuda per recuolar lo temps de mon coratge e de ma veritat avoada. Siáu pas d’aise dins la pèu d’un traite. 

Ara, li prene la man, Alina se freta lo front contra ela, coma lo fan lei cats. Aquí mei darniers mòts per tu. Anarem lèu estampar aquela letra au ciber café, la pagarai, la signarai d’un estilo dei colors dau Barça crompat dins una botiga tenguda per una chinèsa. La tencha de ma signatura serà ma darnièra veritat per tu. A. Non. Pas la darnièra. Dins un recanton de l’envelopa pensarai de resquilhar una goteta de mon perfum que remplaçarà mon odor carnala a jamai partida de l’ostau. Quora auràs tròp mau, dubriràs l’envelopa, de temps en quora. Vaquí. Serà la darnièra pròva de mon existéncia per tu. L’odor sus l’envelopa.

T’ai ben aimat, Lucia.

Ton Andrieu.

Nòta de l’istorian : Ansin s’acaba la darnièra letra d’Andrieu Eissame a sa femna avans de faire emportar amb Alina Loís per la camioneta-aret que tuguèt 14 personas sus lei Ramblàs de Barcelona, lo 17 d’agost de 2017. La letra arribèt en França lo 19, coma previst. Lucia Eissame ne’n faguèt don ais arquius de Barcelona en memòria dei victimas. Es per aquò que vos la pòde legir uei. Ambe lo perfum sus l’envelopa.