Elegància dau Sud-Oèst
Dins lo jardin agradenc de la familhaTormagne. Maset meravilhós
que Francèsa tissa ambé sei dets de fada. Jaume fa lo jornalista e l’escrivan.
Un òme
fòrt
au fisic d’un Balzac, ais idèas d’un Camus, ancian trabalhaire de Liberacion e de Geo. Un viatjaire dau mond. La chata Jana viu dins un circ e, te
n’aviáu
parlat, massa leis artistas. Sarà pas presènta aqueste ser. Seis entresinhas
son marcadas dins la marja dau blòg.
Lo parèu dau sud-oèst... dempuei quant d’ans restan aquí ?
Dison qu’ère pas nascut. Venguèron aicí per pausar lor amor. Bastiguèron lo nis
en Agradà. E ne’n partiguèron jamai... levat per desaparèisser ai quatre
recantons dau mond quora èra tròp urgent d’oblidar França ò
simpletament d’escriure.
Jaume parla dau desèrt, dei vilatges andalós,
es èu que me balhèt l’adrèiça de l’illa de Mitilena onte desaparèisse l’estiu.
Francèsa charra de sei vint ans. Que s’escapèt de Sarlat (ont es nascuda), a l’aventura, per
retrobar son Romiu en Toscana. País inconegut alòr. E que viatjava dins lei annadas
seissantas. Per amor, sensa crenta, mai Francèsa a jamai crenta, la joventa aviá
passat lei frontièras. Frontièras de lenga, frontièras de l’Autre, per tocar –
pron lèu – la pèu dau jovent dins l’escur d’un vilatge medievau de Toscana que
signava – benlèu – son promier fotò-reportatge.
Sus lei fòtos,
justament, arrapadas entre lo manjador e la cosina onte senhoreja un « piàno »,
ambé son peu maurèu, Jaume sembla a un caraco. Pareís qu’es Tolosan. Aqueste retrach
sus pelicula argentica (crese que Jaume es a escriure sus la terra regda dau
Larzac en 1973, en cabussada, es
alongat, e parteja leis idèas dei promiers occitanistas e alter-mondalistas) me
fa l’efiech dei clichés de Rotand Pecout, a l’esquina de sei libres. Lo brun
dau caraco, la fòrça de la libertat dins lo negre e lo plec de la pèu. Una
identitat-mond exprimida per un fisic generós e d’un brun en defòra
dei convencions. Un dedins qu’afortís sa libertat e son identitat
miegterrana.
Ieu, vau vesitar Jaume coma un grand savi. Jaume es una
leiçon de vida. Enraubat per son odor de Gitanas
Maïs, me parla de la responsabilitat de l’adult dins la transmiscion. « Aquelei
joves, çò
ditz, aquelei joves que vòlon faire de musica, de la fòto, de la poèsia, qué sabe,
aquelei joves, nosautres leis adults ne’n siam lei promiers responsables quora
nos venon veire e que se vòlon faire conselhar, putan. Una manca de respònsa, un
moment d’oblit, de consèus tristes e pessimistas e sarem responsables d’aquela
nafradura qu’empacharà lo jovent de volar de sei pròprias alas. E aquò pòu
produsir de causas grevas dins l’arma. »
Me parla d’èu. Deis
empachas de sa familha. E dau jornalista, fòça vièlh que li escriguèt,
ambé sa polida tencha violeta de regent, ambé de plens, de desligats, per li
dire d’escotar pas lei convencions. De faire tirar. De viure sa vida de
jornalista e d’oblidar la succession borgèsa dau paire. Es ansin que Jaume
partiguèt e venguèt un caraco tolosan. « Es aquò, putan Tam, lo nòstre
ròtle,
la transmicion, con. » E quora bade Jaume lo Tolosan, me fau ma
conclusion : siam totei de caracos tolosans !
« Lo mitan pòu condicionar un artista, contunha lo
mèstre. » Jaume s’auborra cap a la bibliotèca clafida de discs de
flamenco. La pintura que me mòstra es la de sa maire. « Era
joventa. E dins sa condicion de femneta dau Sud-Oèst se meteguèt a la pintura.
Mai la familha e leis empachas amorosas ò autras faguèron qu’abandonèt
lèu. » La pintura, au cotèu, es coma una escorchura dau còr.
Cliché dau linge que seca sus un fons de cèu e de flors mai un agach dins cada
recanton, dau dessenh. En francés, diriáu que sente, una vertadièra
« fêlure. »
La « fendiscla » de son arma es vesibla dins
aqueste retrach fa d’ela per un pintre rus penjat en dessús
dau radassier. « Putan, me ditz Jaume, leis uelhs mai confles que de
costuma, veses coma sembla trista aicí, ma maire. Es lo moment que se copa lo pèu per oblidar lo despart de mon
paire. Aurà plus jamai lo pèu lòng de sa vida. D’aquela decebuda, tocarà
jamai, jamai ...Auses ? Tam ? Jamai ! (Jaume me quicha contra son
espatla fòrta
e redonda de rugbiman) Tocarà jamai plus un pincèu ! » E dins la
cambra de sa Jana, apareís subran un pòrt espanhòu, son cap d’òbra
qu’aviá
surament pintat dins una jovença
mai urosa. Sensa parlar de la galina au cotèu, sus l’armari, dins un moviment
de capa de corrida.
Auràs pas de fotografia dei pinturas pivelantas de la mamà
de Jaume sus aqueste blòg. Ai crenta de despassar l’intim. D’alhors me demande s’ai
rason de te còntar tot aquò. Es-ti d’exibicion ? Mai tròbe l’istòria tan bela ! Pasmens es
l’istòria
d’una familha e d’una intimitat... « Li avèm dich, pasmens a ma maire. De
pas jamai arrestar la pintura. Qu’aviá de mestier. Mai èra tròp
tard. A pas trobat l’adult per la metre en fisança. »
Lei Tormagne son lo vèrb. Lo dire. Lo dire e lo manjar. E an
totei dos un biais de cosinar unenc. Ambé cada plat aprene de vocabulari. En me
sarrant dau « piàno », doncas, vese mijotar plan-planet una sauça dau
chocolat. « Boducon, es pas de chocolat, ritz Francèsa, es de la sauça au
sang ! ». Qué ? Te trufas ? Si
áu pas Drac
ùla !
« Se ! se ! Es una especialitat dau Sud-Oèst. Per
acompanhar lo roast-beef.» La sauça au sang, facha ambé lo sang de la carn...
A !
coma lo dire es gost
ós !.. Te dona enveja de jogar ambé lei m
òts,
de crear un c
ònte de barba blua, mai as pas temps... lo delici dei mòts e dau bòn
manjar contunha sa farandola. Farandoleja. Nòte que lo roastbeef, cosinat « blu »
coma se dèu, es una « flor d’Aubrac. » Lo gost roge se dubrís ambé sei
petalas. Lei patatas dançan la « sarladèsa » quora leis espargas arriban en « Mosselina. »
Leis au-reveires.Se potonejam. Son generós en potons. Crese que se disèm adieu dins
cada membre dau maset en lòng. E dins lo son de nuech dau jardin envasit per
lei bèstias de la prima, tòrne, urós d’aguer pres una leiçon d’imatge, de bòn
sens, de bòn gost, de paratge e de granda amistat. Ibre de tan de bonur. Lo gost de l'aigardènt petant puei dins la boca.
